به منظور بررسی اثر متقابل ژنوتیپ و تنظیمکنندههای رشد بر صفات مورفولوژیکی، عملکرد و کیفیت دانه کنجد آزمایشی در منطقه کوت کشور عراق در بهار و تابستان 2025 انجام شد. تیمارهای آزمایش شامل چهار رقم کنجد (الصفاء، الفرات، الکرامه، الرقه) و سه نوع تنظیمکننده رشد (اسید هیومیک، جیبرلیک اسید و تیمار شاهد آب مقطر) با سه تکرار بود. نتایج تجزیه واریانس نشان داد که اثر رقم و تنظیمکنندههای رشد بر اکثر صفات در سطح احتمال یک درصد معنیدار بود. برهمکنش رقم و تنظیمکننده رشد بیشترین تاثیر را بر عملکرد دانه داشت، بهطوریکه بالاترین عملکرد دانه (605 کیلوگرم در هکتار) از تیمار ترکیبی رقم الصفاء و اسید هیومیک به دست آمد که نسبت به تیمار شاهد همان رقم (67/520 کیلوگرم در هکتار) افزایش 16 درصدی نشان داد. در زمینه کیفیت دانه، ارقام از نظر محتوای روغن تفاوت معنیداری نشان دادند بهطوریکه رقم الصفاء با 31/26 درصد بالاترین و رقم الفرات با 73/24 درصد کمترین محتوای روغن را داشتند. کاربرد تنظیمکنندهها نیز محتوای روغن را بهطور معنیداری افزایش داد، بهطوریکه تیمار جیبرلیک اسید با 96/25 درصد بیشترین اثر را نشان داد. در مورد شاخص برداشت، رقم الفرات با کاربرد جیبرلیک اسید به بالاترین میزان (16/36 درصد) دست یافت که نشاندهنده کارایی بالای این رقم در انتقال مواد فتوسنتزی به دانه است. از جنبه کیفی، بیشترین محتوای پروتئین دانه (3/23 درصد) در رقم الفرات تحت تیمار شاهد مشاهده شد.به طور کلی، نتایج این پژوهش نشان داد که انتخاب ژنوتیپ برتر و استفاده بهینه از تنظیمکنندههای رشد میتواند به عنوان یک راهکار موثر برای بهبود عملکرد و کیفیت دانه کنجد مورد استفاده قرار گیرد. ترکیب بهینه رقم الصفاء با اسید هیومیک به عنوان کارآمدترین تیمار برای دستیابی به حداکثر عملکرد کمی و کیفی پیشنهاد میشود.
