چکیده گندم یکی از مهمترین محصولات استراتژیک و اصلی کشاورزی در جهان بهویژه در کشورهای خاورمیانه از جمله عراق به شمار میرود. این محصول، منبع اصلی کربوهیدرات برای جمعیت گستردهای از مردم است و نقش قابل توجهی در امنیت غذایی ایفا میکند. با توجه به افزایش جمعیت و تغییرات اقلیمی، تأمین پایدار عملکرد بالا در واحد سطح گندم، از چالشهای اصلی کشاورزی نوین است. استفاده از تنظیم کننده های رشد گیاهی باعث مقاومت گیاهان به تنش های زنده و غیر زنده می شود و به عنوان یک راهکار برای جلوگیری از آثار مخرب تنش های محیطی به شمار می رود. از این رو پژوهشی طی دو سال در سالهای زراعی 2024–2023 در در مزرعه آزمایشی تهیه کودهای ارگانیک وابسته به وزارت کشاورزی عراق در منطقه شطره استان ذی قار انجام گرفت. آزمایش بهصورت طرح بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار انجام شد. تیمارهای آزمایشی شامل سه رقم گندم (بحوث-22، آبا-99 و ابوغریب) و کاربرد تنظیمکننده های رشد (در چهار سطح: شاهد-تیمار آب مقطر، اسید هیومیک به میزان 5 لیتر در هکتار، اسید سالیسیلیک به میزان 1 میلیمولار (معادل 138 میلیگرم در لیتر) و یدید پتاسیم به غلظت 5 در هزار) در مرحله ساقه رفتن گندم بودند. نتایج نشان داد که تاثیر تنظیمکنندههای رشد بر صفات طول سنبله گندم، تعداد دانه در سنبله، تعداد سنبله، عملکرد دانه گندم و تراکم علفهای هرز در سطح یک درصد و بر صفات تعداد پنجه بارور و عملکرد بیولوژیک گندم در سطح پنج درصد از نظر آماری معنی-دار بود و بر سایر صفات تاثیر معنیداری نداشت. تاثیر اسید سالیسیلیک در صفت عملکرد دانه گندم به نسبت سایر تنظیمکنندههای رشد مورد آزمایش، از نظر آماری تاثیر بیشتری داشت و میانگین عملکرد دانه گندم در این تیمار 40/5290 کیلوگرم در هکتار بود. همچنین تاثیر ارقام گندم بر صفات ارتفاع بوته گندم، تعداد دانه در سنبله، تعداد سنبله و تراکم علفهای هرز در سطح پنج درصد از نظر آماری معنیدار بود و بر سایر صفات تاثیر معنیداری نداشت. برهمکنش ها در بیشتر صفات مورد اندازهگیری در این پژوهش معنیدار نبودند و تنها برهمکنش اثر سال در رقم در صفت ارتفاع بوته گندم، تعداد دانه در سنبله و تعداد سنبله، برهمکنش اثر سال در تنظیمکننده رشد در صفت تعداد پنجه بارور و عملکرد دانه گندم، برهمکنش رقم در تنظیمکننده رشد در صفت تعداد سنبله گندم و تراکم علفهای هرز، و برهمکنش سه گانه رقم در تنظیمکننده رشد در سال تنها بر صفت تعداد پنجه بارور گندم در سطح پنج درصد از نظر آماری معنیدار بود. میانگین تراکم علفهای هرز گندم در رقم ابوغریب و تیمار اسید اسلیسیلیک 125/18 گرم و اسید هیومیک 375/19 گرم بود. با توجه به یافتههای این مطالعه و پژوهشهای مشابه، رقم آبا-99 به دلیل دارا بودن اجزا عملکرد بیشتر به نسبت دو رقم دیگر تحت آزمایش، میتواند به عنوان یک رقم امیدبخش برای افزایش عملکرد گندم در نظر گرفته شود. بهطور کلی، یافتههای این پژوهش بر اهمیت استفاده از تنظیمکنندههای رشد مانند اسید سالیسیلیک و اسید هیومیک برای کاهش اثرات منفی تنشهای محیطی بر عملکرد گندم تأکید میکند.
