احسان اله زیدعلی

کشت مخلوط ارزن مرواریدی و ماش، به‌عنوان گیاهان سازگار با شرایط خشک، پتانسیل بالایی دارد. کودهای زیستی و شیمیایی فسفر می‌توانند با بهبود متابولیسم و افزایش دسترسی به فسفر، عملکرد گیاهان را افزایش دهند و در کشت مخلوط، مصرف نهاده‌های شیمیایی را کاهش دهند. به منظور بررسی تأثیر کودهای زیستی و شیمیایی فسفر بر عملکرد و اجزای عملکرد کشت مخلوط ارزن مرواریدی (Panicum miliaceum L.) و ماش (Vigna radiata L.)، آزمایشی به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در سال زراعی 1403 در ایستگاه تحقیقاتی زنجیره واقع در استان ایلام اجرا شد. تیمارهای مورد بررسی در این آزمایش شامل: الگوهای مختلف کشت در چهار سطح (1-کشت خالص ارزن مرواریدی،2-کشت خالص ماش، 3- 100% ماش+50% ارزن، 4- 50% ماش+100% ارزن) و سطوح مختلف تغذیه گیاه با کود فسفات درسه سطح (1-عدم مصرف (شاهد)، 2- فسفات بارور 2 ( بذرمال) و 3- سوپرفسفات تریپل) بصورت مصرف پیش از کاشت بود. نتایج نشان داد که اثرات ساده کود فسفر و تراکم کشت بر کلیه صفات مورفولوژیکی، عملکرد و اجزای عملکرد هر دو گیاه در سطح احتمال یک درصد معنی‌دار بود. همچنین، اثر متقابل این دو فاکتور بر صفات مهمی مانند ارتفاع بوته، عملکرد دانه، عملکرد بیولوژیک و شاخص برداشت در هر دو گیاه معنادار شد. بیشترین عملکرد دانه ماش (55/1126 کیلوگرم در هکتار) و ارزن (38/96 گرم در مترمربع) به ترتیب در تیمار کشت خالص ماش با مصرف سوپرفسفات تریپل و کشت خالص ارزن حاصل شد. با این حال، در شرایط کشت مخلوط، تیمار 50% ارزن + 50% ماش همراه با کود زیستی فسفات بارور-2، بهبود معنی‌داری در اجزای عملکرد مانند تعداد دانه در غلاف ماش و وزن هزار دانه ارزن نشان داد. به طور کلی، اگرچه کشت خالص در ترکیب با کود شیمیایی به بالاترین عملکرد منجر شد، ولی کشت مخلوط متعادل همراه با کود زیستی می‌تواند به عنوان راهکاری پایدار جهت کاهش مصرف نهاده‌های شیمیایی و حفظ عملکرد در سیستم‌های کشاورزی مورد توجه قرار گیرد.