فرشید فتاح نیا

چکیده کلسترول یکی از لیپیدهای مهم بدن است که برای بسیاری از مسیرهای بیولوژیکی حیاتی، ضروری است. با این وجود، اختلال در هموستازی کلسترول با بروز بیماری‌های متابولیک مختلفی مرتبط است. جنجروس، کهورک (Prosopis farcta) و یا کهور، گونه‌ای بوته‌ای چندساله از خانواده لگومینه‌ها است. این گیاه به دلیل داشتن خواص مفید فراوان، همواره در درمان بسیاری از بیماری‌ها مورد توجه بوده است. از این رو، این مطالعه با هدف مقایسه اثر عصاره گیاه کهورک و داروی آترواستاتین بر فراسنجه‌های خونی و بافت‌شناسی کبد در رت‌های هایپرکلسترولمی، صورت پذیرفت. به این منظور، تعداد 24 سر موش صحرایی نر تهیه و به صورت تصادفی به 4 تیمار با 6 تکرار به شرح ذیل تقسیم شدند: گروه شاهد: با جیره غذایی معمول و بدون دریافت هیچ دارویی نگهداری شدند. گروه هایپرکلسترولمی: به حیوانات این گروه به مدت 4 هفته جیره پرچرب (حاوی 2 درصد کلسترول) داده شد و پس از اطمینان از هایپرکلسترولمی شدن، به مدت 4 هفته دیگر همزمان با دیگر گروه‌ها، با جیره پرچرب تغذیه شدند. گروه هایپرکلسترولمی- کهورک: به حیوانات این گروه پس از اطمینان از هایپرکلسترولمی شدن، به مدت 4 هفته همراه با جیره پرچرب عصاره گیاه کهورک به میزان mg/kg 10 وزن حیوانات، به‌صورت گاواژ دادن، خورانده شد. گروه هایپرکلسترولمی- آتورواستاتین: به حیوانات این گروه پس از اطمینان از هایپرکلسترولمی شدن، به مدت 4 هفته همراه با جیره پرچرب، داروی آتورواستاتین به میزان mg/kg/day 20 و به روش گاواژ داده شد. در پایان آزمایش، حیوانات ابتدا بی‌هوش و پس از خونگیری و آسان‌کشی، نمونه بافت کبد برداشته شد و نمونه خون اخذ شده جهت اندازه‌گیری گلوکز، کلسترول کل، HDL-کلسترول، LDL-کلسترول و آنزیم‌های کبدی، نمونه‌های پلاسما به آزمایشگاه مربوطه ارسال شد و مورد استفاده قرار گرفت. نمونه بافت کبد نیز به آزمایشگاه بافت‌شناسی منتقل و مورد ارزیابی بافت شناسی قرار گرفت. نتایج به دست آمده نشان دهنده افزایش وزن بدن و همچنین میزان کلسترول، تری‌گلیسیرید، LDL، VLDL، گلوکز، مالون‌دی‌آلدئید و آنزیم آسپارتات آمینوترانسفراز پلاسما در گروه‌ هایپرکلسترولمی نسبت به گروه کنترل بود. همچنین دریافت جیره پرچرب باعث ایجاد آسیب‌ها و تغییرات بافتی شدید در کبد مانند: تجمع واکوئول‌های چربی و ایجاد استئاتوز شدید در هپاتوسیت‌ها، به هم خوردن آرایش طناب‌های هپاتوسیتی و سینوزوئیدها و ایجاد التهاب و پرخونی در ورید مرکزی و سینوزوئیدها گردید اما درمان با عصاره گیاه کهورک موجب بهبودی تغییرات بیوشیمیایی و هیستوپاتولوژیکی فوق گردید. بنابراین عصاره کهورک می‌تواند در پیشگیری یا کاهش اثرات منفی هایپرکلسترولمی و دیس لیپیدمی در افراد مبتلا به چاقی، کبدچرب و دیابت نوع 2، مفید و مؤثر واقع شود. کلمات کلیدی: رت، کبد، کهورک، هایپرکلسترولمی.