فردین قنبری

دو گونه دارویی گشنیز (Coriandrum sativum L.) و شوید (Anethum graveolens L.) گیاهانی علفی و یکساله از خانواده چتریان هستند که که کاربردهای متعددی در صنایع و دارویی و غذایی دارند. این پژوهش در قالب آزمایشی فاکتوریل بر پایه طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار انجام شد. تیمارهای آزمایشی شامل پنج سطح شوری (0، 40، 80، 120 و 160 میلی‌مولار) و دو سطح محلول‌پاشی برگی ملاتونین (0 و 100 میکرومولار) است. مقایسه میانگین‌ها داده‌ها نشان داد که با افزایش سطح تنش شوری کاهش معنی‌داری در سطح احتمال 5 درصد در پارامترهای اندازه‌گیری شده در دو گیاه گشنیز و شوید مشاهده شده است. با این حال، کاربرد ملاتونین سبب کاهش اثرات منفی تنش شوری در دو گیاه شده است، به‌طوری‌که در سطح شوری 160 میلی‌مولار کلرید سدیم کاربرد ملاتونین به ترتیب سبب افزایش 6 و 61/3 برابری وزن تر و خشک شاخساره گیاه گشنیز شده است. نتایج حاصل از تجزیه واریانس داده‌ها نشان داد که ملاتونین اثر معنی‌داری در سطح احتمال 1 و 5 درصد بر روی بر روی همه پارامترهای مورفولوژیکی و فیزیولوژیکی اندازه-گیری شده در هر دو گیاه دارد. گونه، تنش شوری، ملاتونین و اثرات متقابل آنها دارای تاًثیر معنی‌داری در سطح احتمال 1% بر روی میزان پرولین و فنل کل بوده است. نتایج نشان داد که با افزایش سطح شوری میزان پروتئین کل در هر دو گیاه گشنیز و شوید کاهش یافته است، ولی میزان این کاهش در نمونه‌هایی که تحت تیمار ملاتونین قرار گرفته بودند کمتر می‌باشد. در گیاه گشنیز میزان کاهش پروتئین کل در سطح شوری 160 میلی‌مولار نسبت به شاهد 31/42 درصد می‌باشد ولی این کاهش در نمونه‌هایی که تحت تیمار ملاتونین قرار گرفتند 9/28 درصد بود. به‌طور‌کلی می‌توان گفت که کاربرد خارجی ملاتونین سبب تعدیل اثرات منفی تنش شوری شده و بنابراین می‌توان از ملاتونین جهت بهبود رشد گیاهان تحت تنش استفاده کرد.