تنش کادمیوم موجب کاهش رشد و عملکرد گیاهان میشود. کاربرد تنظیمکنندههای رشد مانند ملاتونین، میتواند آثار تنشهای محیطی بر گیاهان را تعدیل کند. در این مطالعه به بررسی اثر تنظیمکننده رشد ملاتونین بر برخی ویژگیهای مورفوفیزیولوژیک و بیوشیمیایی گیاه آویشن زوفایی تحت شرایط تنش کادمیوم پرداخته شد. آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی با سه تکرار در سالهای ۱۴۰۲-۱۴۰۳ در گلخانه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه ایلام انجام شد. فاکتور اول در سه سطح شامل: شاهد (بدون کادمیوم)، ۵۰ و ۱۰۰ میلیگرم کادمیوم در هر کیلوگرم خاک و فاکتور دوم در چهار سطح شامل: شاهد، ۵۰، ۱۰۰ و ۲۰۰ میکرومولار ملاتونین به صورت محلولپاشی در نظر گرفته شد. در این پژوهش صفات مختلف گیاه شامل ارتفاع بوته، تعداد شاخههای جانبی، وزن تر و خشک شاخساره و ریشه، محتوای رطوبت نسبی، میزان مالوندیآلدئید، کربوهیدرات کل، پراکسید هیدروژن، پرولین، فنول کل، فلاونوئید، کلروفیل a و b و فعالیت آنزیمهای آنتیاکسیدانی، درصد اسانس و اجزای آن و محتوای عناصر برگ بررسی گردید. نتایج نشان داد که تنش کادمیوم موجب کاهش وزن تر، وزن خشک، ارتفاع گیاه، تعداد شاخه جانبی، رنگدانههای فتوسنتزی، محتوای نسبی آب، فنول کل، فلاونوئید کل، محتوای عناصر برگ گردید و از طرفی، تحت این شرایط محتوای، پراکسیدهیدروژن، مالوندیآلدئید، کربوهیدارت کل، پرولین، درصد اسانس، فعالیت آنزیمی و میزان نشت یونی افزایش یافت و افزایش در محتوای پرولین و قند محلول و مالوندیآلدئید نیز موید قرارگیری گیاه در شرایط نامساعد رشدی بود. اعمال ملاتونین تحت شرایط تنش کادمیوم سبب کاهش آثار تنش در گیاه شده و میزان رشد و درصد اسانس گیاه را افزایش داد. همچنین تیمار ملاتونین سبب افزایش فعالیت آنزیمهای آنتیاکسیدان و رنگدانههای فتوسنتزی شده و میزان جذب عناصر غذایی توسط گیاه را بهبود داد. این نتایج نشان میدهد که تیمار ملاتونین در غلظتهای 100 و 200 میکرومولار با تغییر فرآیندهای فیزیولوژیکی و بیوشیمیایی سبب تحمل بهتر شرایط تنش توسط گیاه شد.
