فرشته محمدیان

هدف اصلی این تحقیق ارائه الگویی برای شناسایی و اندازه گیری مخارج مالیاتی در قانون مالیات های مستقیم کشور با تاکید بر شرکت ها و مشاغل در بازه زمانی 1402-1399 است. علاوه بر هدف اصلی فوق نتایج حاصل از این تحقیق اطلاعات مفیدی جهت بررسی و اصلاح برخی مفاد یا مقررات مالیاتی در اختیار سیاست گذاران قرار خواهد داد. روش تحقیق بکارگرفته شده برای احصاء مصادیق مخارج مالیاتی فرآیندی چهار مرحله‌ای شامل یکی ، تهیه فهرستی از قوانین حاوی احکام امتیازات مالیاتی ،دوم،معرفی رژیم عمومی مالیات ، سوم، تهیه لیستی از امتیازات مالیاتی و در نهایت مرحله چهارم شامل انتخاب سیستم مالیات مالیات مرجع و احصاء مصادیق مخارج مالیاتی است . سپس با استفاده از رویکرد شبیه سازی خرد میزان مخارج مالیاتی برای دو پایه مالیاتی مذکور برآورد شدند. نمونه داده‌های دریافتی از اشخاص حقوقی شامل 600،000 اظهارنامه عملکرد درآمد متعلق به مؤدیان حقوقی است. نمونه‌گیری به صورت تصادفی از اظهارنامه‌های مربوط به سال‌های 1399 تا 1402 انجام شده و در هر سال 120،000 اظهارنامه در نمونه قرار گرفته که به طور متوسط حدود 37 درصد از اظهارنامه‌های جامعه در نمونه پوشش داده شده است. همچنین به منظور ارزیابی مخارج مالیاتی ناشی از اشخاص حقیقی (مشاغل) دو مجموعه داده‌ دریافت شد که یکی حاوی اطلاعات درآمدی و هویتی مشتمل بر 4،400،000 رکورد و دیگری حاوی اطلاعات مربوط به مقدار و نوع درآمد معاف با 102،764 رکورد است. از آنجا که هدف پژوهش حاضر برآورد مخارج مالیاتی است و این امر در مورد فرم تبصره ماده (100) موضوعیت ندارد، لازم است که مودیان مشمول فرم تبصره ماده (100) از مجموعه‌داده دریافتی کنار گذاشته شوند. با کنار گذاشتن رکوردهای مربوط به فرم تبصره ماده (100) و تمرکز بر اظهارنامه‌های عادی، نمونه به طور میانگین حدود 49 درصد از اظهارنامه‌های موجود در کل جامعه را پوشش می‌دهد. نتایج حاصل از تحقیق نشان می دهد که مجموع مخارج مالیاتی در پایه مالیات بر شرکت ها از 617.6 هزار میلیارد ریال (حدود 62 همت) در سال 1398 به حدود 4،431 هزار میلیارد ریال (حدود 443 همت) در سال 1402 رسیده که بخش عمده‌ای از این رشد مربوط به سال 1402 می‌باشد. همچنین بررسی توزیع مخارج مالیاتی شرکت ها نشان می دهد که در تمامی سال‌ها عمده مخارج مالیاتی، مربوط به مودیانی بوده است که با استفاده از این احکام توانسته‌اند بیش از 100 میلیارد ریال مالیات کمتر بپردازند. این مودیان که به طور متوسط 0.9 درصد (کمتر از 1 درصد) از جمعیت استفاده‌کننده از معافیت‌های مالیاتی را تشکیل می‌دهند به طور میانگین 89 درصد از مخارج مالیاتی را به خود اختصاص داده‌اند. در پایه مالیات بر مشاغل نیز مطابق با برآوردهای انجام‌شده، مخارج مالیاتی از حدود 9.9 هزار میلیارد ریال در سال 1399 به 36.3 هزار میلیارد ریال در سال 1400، سپس به 65.4 هزار میلیارد ریال در سال 1401 و نهایتاً به 81.2 هزار میلیارد ریال در سال 1402 رسیده است. بدین ترتیب میانگین رشد مخارج مالیاتی در پایه مشاغل در دوره زمانی مذکور، سالانه حدود 101.4 درصد بوده است. درپایه مالیات بر مشاغل تعداد موارد استفاده از معافیت‌های موضوع مخارج مالیاتی در سال‌های 1399 تا 1402 به ترتیب برابر 29،780 مورد (معادل 2.5 درصد از کل اظهارنامه‌ها)، 44،855 مورد (معادل 3.4 درصد)، 90،799 مورد (معادل 6.6 درصد) و 52،520 مورد (معادل 5 درصد) درصد بوده است.