فقر انرژی بهعنوان یکی از چالشهای کلیدی توسعه پایدار در کشورهای جهان، تحت تأثیر عوامل اقتصادی، آموزشی، جمعیتی و سیاستهای دولتی قرار دارد. در این تحقیق علاوه بر محاسبه شاخص فقرچند بعدی بر اساس چهار مولفه دسترسی به سوخت پاک، دسترسی به الکتریسیته، سرانه مصرف نهایی انرژی و سرانه کل عرضه اولیه انرژی با استفاده از دادههای پانل دوره 2000 تا 2023 و روش حداقل مربعات پویا (DOLS)، تأثیر متغیرهای آموزشی (سالهای مورد انتظار تحصیل کل و تفکیک جنسیتی)، رشد اقتصادی، سهم ارزش افزوده بخش صنعت، شدت انرژی، نرخ رشد جمعیت و مخارج نهایی مصرف دولت بر فقر انرژی در دو گروه کشورهای توسعهیافته (G7) و درحالتوسعه (گروه بریکس) بررسی شده است. نتایج نشان میدهد که آموزش، بهویژه تحصیلات زنان و مردان، اثر منفی و معناداری بر فقر انرژی دارد و افزایش سطح تحصیلات فقر انرژی را کاهش میدهد. رشد اقتصادی نیز کانال مهمی برای کاهش فقر انرژی است، در حالی که افزایش سهم بخش صنعت مصرف انرژی را افزایش میدهد. در کشورهای توسعهیافته، مخارج دولت به دلیل وابستگی به واردات انرژی اثر افزایشی بر فقر انرژی دارد، اما در کشورهای بریکس، فقر انرژی را کاهش میدهد. این یافتهها حاکی از اهمیت همزمان آموزش، توسعه اقتصادی و سیاستهای دولتی هدفمند برای کاهش فقر انرژی و ارتقای رفاه در کشورهای درحالتوسعه است. بنابراین پیشنهاد میشود کشورهای در حال توسعه با سرمایهگذاری هدفمند در آموزش زنان، بهبود زیرساختهای انرژی و طراحی سیاستهای حمایتی هوشمند، گام مؤثری در جهت کاهش فقر انرژی و دستیابی به توسعه پایدار بردارند.
