فاضل پوراحمد

اندوفیت به میکروارگانیسم‌هایی گفته می‌شود که باکتری و یا قارچ بوده و بدون وارد کردن آسیب به گیاه، بیشتر مراحل زندگی خود را در بافت‌های آن طی کند. اکتینومیست‌های اندوفیت از میکروارگانیسم های مهم در تولید مواد زیستی فعال هستند. اکتینومیست‌ها، باکتری‌های گرم مثبت و بدون حرکتی هستند که می‌توان آن‌ ها را به شکل های مختلف در طبیعت یافت. این باکتری‌ها در ژنوم خود حاوی مقدار بالایی سیتوزین و گوانین بوده و می‌توان آن‌ها را جزو بزرگترین شاخه باکتریایی قلمداد نمود. اکتینومیست‌ها در هر دو اکوسیستم آبی و خاکی مانند خاک، دریا، گیاهان، کود و غیره یافت می شوند. این باکتری ها در تجزیه مواد آلی دارای نقش هستند. اکتینومیست‌ها دارای متابولیت‌های ثانویه بوده و حدود دو-سوم همه ی آنتی‌بیوتیک‌های طبیعی را تولید می‌کنند. جنس استرپتومایسس یکی از مهم ترین اکتینومیست‌های اندوفیت می باشد که در تولید مواد فعال زیستی مانند آنتی‌بیوتیک ها، ترکیبات ضد تومور، ترکیبات سرکوب کننده سیستم ایمنی و ... ، نقش دارند. در مجموع اکتینومیست‌ها میکروارگانیسم‌هایی هستند که از نظر فارماکولوژی، بیوتکنولوژی، پزشکی، دامپزشکی و کشاورزی بسیار مهم هستند. این تحقیق با هدف جداسازی اکتینومیست از درخت زیتون زرد پایه‌ریزی شد. در این تحقیق 20 نمونه‌ درخت زیتون زرد از مناطق مختلف شهرستان ایلام جمع‌آوری شد که پس از شستشو و از بین بردن آلودگی های گیاه به وسیله اتانول 70 درصد و هیپوکلریت سدیم پنج درصد، به قسمت‌های مختلف ریشه، برگ، ساقه تقسیم بندی گردیدند. نواحی یاد شده پس از تقسیم شدن به قطعات 3-2 میلی‌متری در دو نوع محیط‌کشت مختلف یعنی محیط کشت استارچ کازئین آگار حاوی آنتی‌بیوتیک دی کرومات پتاسیم و سیکلوهگزاماید و محیط کشت R2A کشت داده شدند. باکتری‌ها از نظر فنوتیپی و ژنوتیپی با آزمایشات مختلف مورد بررسی قرار گرفتند. با توجه به آزمایشات انجام شده 54 باکتری ازنمونه‌های زیتون زرد به دست آمد که با استفاده از روش مولکولی PCR مشخص شد که تعداد 45 (3/83 درصد) جدایه‌ها متعلق به شاخه اکتینومایستوتا می‌باشند. با استفاده از روش انتشار از چاهک در آگار خاصیت ضد باکتریایی جدایه‌های اکتینومیستی این پژوهش در برابرسویه ‌های مرجع باکتری‌های استافیلوکوکوس اورئوس، سودوموناس اروجینوزا ، کلبسیلا نمونیه و اسینتوباکتر بومانی مورد بررسی قرار گرفت. همچنین به‌منظور مقایسه نتایج آزمایشات فنوتیپی با نتایج آزمایشات زنتکی، میزان حضور ژن‌های PKS-I ، PKS-II و NRPS در باکتری های جدا شده با انجام آزمایش PCR مورد ارزیابی قرار گرفت. بررسی خاصیت ضد‌باکتریایی اکتینومیستهای جدا شده نشان داد که از 45 باکتری جداشده، 16 جدایه (6/35 درصد) دارای خاصیت ضدباکتریایی بر علیه باکتری‌های بیماری‌زا بودند. نتایج به دست آمده از بررسی ژن‌های NRPS، PKS-Iو PKS-II نیز نشان داد که از 45 جدایه اکتینومبستی ، 30 جدایه (7/66 درصد) دارای ژن NRPS، 13 جدایه (9/28 درصد) دارای ژن PKS-I و 42 جدایه (3/93) دارای ژن PKS-II هستند. این تحقیق بیانگر آن است که ازدرخت زیتون زرد می توان به عنوان منبع جدیدی برای جداسازی اکتینومیست‌های با پتانسیل بالای تولید مواد زیست فعال به‌ویژه مولد آنتی‌بیوتیک‌های جدید و مؤثراستفاده کرد.