فاضل پوراحمد

امروز‌ه به دلیل افزایش قابل توجه مقاومت‌های آنتی بیوتیکی، عفونت‌های بیمارستانی و مرگ ومیر ناشی از آن افزایش یافته و هزینه های چشمگیری را بر سیستم بهداشت جهانی تحمیل داشته است.ضرورت نیاز به داروهای مؤثر علیه باکتری های مقاوم، تحقیق درباره‌ی کشف آنتی بیوتیک‌های جدید را افزایش داده است. اکتینومایستوتا یکی از مهم‌ترین منابع ترکیبات زیست فعال طبیعی بخصوص آنتی بیوتیک ها می‌باشند. حدوداً دو سوم آنتی‌بیوتیک های موجود در بازار منشأ اکتینومایستوتایی دارند. بیشترین تولید آنتی بیوتیکی متعلق به جنس استرپتومایسس می‌باشد. اکتینومایستوتا باکتری های رشته ای و گرم مثبت هستند. اکتینومیست‌ها عمدتاً هوازی، غیر متحرک با اشکال مختلف از کروی تا رشته های منشعب با خواص فیزیولوژیکی و متابولیکی متنوع هستند ، که به صورت آزاد یا ساپروفیت و همچنین همزیست با گیاه مشاهده می‌گردند. این باکتری ها را معمولاً میتوان در همه اکوسیستم‌های آبی و خاکی از قبیل آب‌های شور،آب‌های شیرین، رسوبات دریایی به خصوص آب‌های گرم جداسازی کرد. اکتینومیست‌های اندوفیت که به صورت همزیست درون گیاه زندگی می‌کنند با تولید طیف گسترده ای ا از متابولیت‌های ثانویه به رشد و بقاء میزبان خود کمک می‌کنند. پلی کتاید ها متابولیت های ثانویه متنوعی هستند که شامل پلی اتر ها، آروماتیک ها و ماکرولید ها می باشند. این ترکیبات دارای فعالیت های زیستی مختلفی مانند فعالیت ضد انگل، ضد باکتری، ضد قارچ و ضد سرطان هستند. پپتید های غیر ریبوزومی و پلی کتاید‌ها گروه متنوعی از محصولات طبیعی با ساختار های شیمیایی پیچیده و قابلیت های دارویی بالقوه ای هستند. از این رو مطالعه و جداسازی و شناسایی سویه‌های جدید و همچنین بررسی پتانسیل آن‌ها در تولید آنتی بیوتیک های جدید از اهمیت قابل توجهی برخوردار است. این تحقیق اولین گزارش از جداسازی اکتینومایستوتا از گیاه دارویی شیرین بیان و همچنین بررسی خواص آنتی بیوتیکی این گیاه دارویی می‌باشد. در این پروژه خاصیت ضد باکتریایی این جدایه‌ها در برابر باکتری‌های بیماری‌زای استافیلوکوکوس اورئوس (مقاوم به دارو)، استافیلوکوکوس اورئوس (حساس به دارو)، سودوموناس اروجینوزا (مقاوم به دارو)، سودوموناس اروجینوزا (حساس به دارو)، اسینتوباکتر بومانی، کلبسیلا نمونیه (مقاوم به دارو) و کلبسیلا نمونیه (حساس به دارو) بررسی شد و غربالگری ژن‌های PKS-I، PKS-II وNRPS انجام گرفت. نمونه‌های گیاه شیرین بیان از مناطق مختلف شهرستان ایلام، جمع‌آوری و پس از شستشوی سطحی و تمیز کردن آلودگی‌های سطحی گیاه ، ریشه، برگ و ساقه آنها به قطعات حدودا" 3 میلی متری خرد شد. پس از چند مرحله ضدعفونی کردن، این قطعات بر روی محیط‌ استارچ کازئین آگار حاوی دی کرومات پتاسیم کشت داده شدند. سپس با استفاده از روش‌های فنوتیپی (مشاهدات کلونی ها روی محیط کشت) و ژنوتیپی (PCR) باکتری‌های جداسازی شده تا حد شاخه مورد شناسایی قرار گرفتند . بر اساس مشاهدات فنوتیپی در این تحقیق 96 باکتری از قسمت‌های مختلف گیاه شیرین بیان جداسازی شد که در ادامه با استفاده از آزمون PCR مشخص شد تعداد 57 مورد از این باکتری‌ها متعلق به شاخه اکتینومایستوتا هستند. نتایج حاصل از آنالیز مولکولی ژن‌های NRPS، PKS-Iو PKS-II نشان داد که از 57 جدایه اکتینومایستوتا ، تعداد 55 جدایه (5/96%) دارای ژن NRPS، تعداد 16 جدایه (1/28 %) دارای ژن PKS-I و تعداد 10 جدایه (5/10%) دارای ژن PKS-II بودند. همچنین به منظور بررسی خاصیت آنتی بیوتیکی اکتینومایستوتای جداسازی شده، از روش انتشار از چاهک در آگار روی محیط کشت مولر هینتون استفاده شد و نتایج نشان داد از 57 باکتری جداشده، تعداد 16 جدایه (1/28 %) دارای خاصیت آنتی بیوتیکی بر علیه باکتری‌های بیماری‌زا بودند. این پژوهش نشان می‌دهد که گیاه دارویی شیرین بیان دارای تعدادی از اکتینومیست‌های فعال تولید کننده متابولیت‌های ثانویه با خاصیت آنتی بیوتیکی می‌باشد و می‌تواند منبع ارزشمندی برای جستجوی آنتی‌بیوتیک‌های جدید باشد.