هیچ چیز ارزشمندی آسان به دست نمیآید. تنها راه رسیدن به نتایج خوب و ماندگار، تلاش و کوشش مستمر است. کسانیکه دنیا را تکان دادهاند معمولا در استعدادهای طبیعی نابغه نبودهاند، ولی در یک صفت ممتاز بودهاند؛ "تلاش و استقامت". هر که نهایت تلاش خود را برای رسیدن به هدف به کار گیرد به تمام خواستههایش میرسد. آنکه زندگی بدون تلاش و کوشش را برمیگزیند پیشاپیش مرگ خود را جشن گرفته است. خردمند خوش گذران از رشد باز میماند و اهل تلاش و کوشش به رشد میرسد. کسی که از خداوند توفیق بخواهد ولی تلاش نکند در حقیقت خودش را مسخره کرده است. پس باید آرزوهای زندگیمان را به اهداف زندگیمان تبدیل کنیم و برای رسیدن به آنها تلاش کنیم. قرآن تنها راه تعالی و پیشرفت را تلاش و کوشش میداند. بدون تلاش و کوشش انتظار رشد و ترقی انتظاری خام و دور از واقع است. از نظر قرآن اگرچه رحمت بیانتهای الاهی همۀ موجودات را فرا گرفته و امدادهای الاهی همه را شامل میشود و گاهی در شرایط خاص، معجزه آسا به داد انسان میرسد، اما تنها راه و مسیر معقول و منطقی رشد و پیشرفت جوامع، تنها و تنها، کار و تلاش است. درواقع دعا و درخواست و توکل به خداوند مکمل و متمم کار و تلاش است، نه جایگزین آن. در واقع خداوند نتیجۀ کاری که به وسیلۀ تلاش به دست میآید را به وسیلۀ دعا به کسی نمیبخشد؛ زیرا که این با عدالت خدا در تعارض است. برای دست یافتن به هدف باید تلاش کرد و در کنار تلاش و کوشش از خدای متعال مدد جست.