حمزه علی علیزاده

به‌منظور بررسی تنش آب و الگوهای کشت بر بهره‌وری آب در کشت مخلوط ماش و ذرت تحت شرایط تنش خشکی، آزمایشی به‌صورت کرت‌های خرد شده در قالب طرح پایه بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه ایلام طی سال زراعی 1400-1399 انجام گردید. کرت‌‌های اصلی شامل آبیاری در چهار سطح (40، 60، 80 و 100 درصد نیاز آبی گیاه) و کرت‌های فرعی شامل الگوی کشت در چهار سطح (کشت مخلوط افزایشی 100 درصد ذرت+ 50 درصد ماش، کشت مخلوط جایگزینی 50 درصد ذرت+ 50 درصد ماش و کشت خالص ماش و ذرت) بودند. جهت بررسی کارایی کشت مخلوط از دو شاخص نسبت برابری زمین (LER) و نسبت برابری آب (WER) استفاده شد. نتایج نشان داد که کارایی مصرف آب محصول ماش در دو الگوی کشت مخلوط افزایشی و مخلوط جایگزینی به‌طور معنی‌داری کمتر از کشت تکی ماش بود. بهره‌وری آب ماش در کشت مخلوط جایگزینی به‌طور متوسط 23 درصد بیشتر از کشت مخلوط افزایشی بود. بیشترین بهره‌وری آب ماش در سطح آبیاری 80 درصد نیاز آبی و کشت تکی (51/0 کیلوگرم بر مترمکعب) اتفاق افتاد. بهره‌وری آب ذرت در همه الگوهای کشت با افزایش مقدار مصرف آب آبیاری کاهش پیدا کرد. بین بهره‌وری آب کشت مخلوط افزایشی و کشت تکی ذرت اختلاف معنی‌داری وجود نداشت، لیکن بهره‌وری آب کشت مخلوط جایگزینی دارای تفاوت معنی‌دار با دو الگوی کشت دیگر بود. بیشترین مقدار LER به‌میزان 56/1 و 52/1 به‌ترتیب در کشت مخلوط افزایشی در 80 و 100 درصد نیاز آبی به‌دست آمد که معادل 56 و 52 درصد افزایش سودمندی زراعی نسبت به کشت خالص دو گونه به صورت تکی بود. WER در همه سطوح آبی و دو الگوی کشت مخلوط بیشتر از یک بود که بیانگر برتری کشت مخلوط با مقدار آب کمتر نسبت به کشت تکی می‌باشد. مقدار WER کشت مخلوط افزایشی در همه سطوح آبیاری بیشتر از کشت جایگزینی بود. همچنین نتایج نشان داد که بیشترین WER به مقدار 46/1 مربوط به تیمار کشت مخلوط افزایشی با سطح آب مصرفی 80 درصد می‌باشد. مقایسه دو شاخص LER و WER نشان داد که به‌طور کلی کشت مخلوط باعث استفاده کاراتر از آب و زمین می‌شود. همچنین نتایج نشان داد که بیشترین LER و WER در کشت مخلوط افزایشی و سطح آبیاری 80 درصد اتفاق افتاده است. بنابراین کشت مخلوط افزایشی و استفاده از سطح آبیاری 80 درصد باعث کارآمدترین استفاده از منابع آب و زمین می‌شود.