حمزه علی علیزاده

به‌منظور بررسی اثر الگوهای کاشت بر خصوصیات فیزیولوژیکی ماش و ذرت تحت شرایط تنش خشکی، آزمایشی به‌صورت کرت‌های خرد شده در قالب طرح پایه بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه ایلام طی سال زراعی 1401-1400 انجام گردید. کرت‌‌های اصلی شامل آبیاری در چهار سطح (40، 60، 80 و 100 درصد نیاز آبی گیاه) و کرت‌های فرعی شامل الگوی کاشت در چهار سطح (کشت مخلوط افزایشی 100 درصد ذرت+ 50 درصد ماش، کشت مخلوط جایگزینی 50 درصد ذرت+ 50 درصد ماش و کشت خالص ماش و ذرت) بودند. نتایج نشان داد تنش کم‌آبی (40 درصد نیاز آبی) باعث کاهش کلروفیل، سرعت فتوسنتز، مقدار رطوبت نسبی و سرعت تعرق در هر دو گیاه ماش و ذرت گردید. سرعت فتوسنتز ذرت در الگوی کاشت جایگزینی در مقایسه با کشت خالص ذرت 3/18 درصد بیشتر بود. غلظت کلروفیل ذرت در الگوهای کشت مخلوط جایگزینی و افزایشی به‌میزان 7/7 درصد بیشتر از کشت خالص ذرت بود. بیشترین غلظت دی اکسید کربن زیر روزنه، دمای برگ و مقدار پرولین برگ ذرت و ماش در شرایط 40 درصد نیاز آبی حاصل گردید. عملکرد دانه ذرت تحت شرایط 40 درصد نیاز آبی در مقایسه با 100درصد نیاز آبی به‌میزان 76/52 درصد کاهش یافت. بیشترین عملکرد دانه ذرت در کشت خالص ذرت و مخلوط افزایشی به‌دست آمد و کشت مخلوط جایگزینی کمترین عملکرد دانه ذرت را به خود اختصاص داد. در سطوح مختلف آبیاری بیشترین عملکرد دانه ماش از کشت خالص به‌دست آمد و عملکرد ماش در کشت مخلوط افزایشی و جایگزینی کاهش یافت. نسبت برابری زمین در همه الگوهای کاشت ذرت و ماش تحت شرایط آبیاری مختلف بیشتر از یک بود و نشان‌دهنده برتری کشت مخلوط ذرت و ماش بر کشت خالص بود. به‌طور‌کلی نتیجه‌گیری می‌شود که کشت مخلوط ماش و ذرت رهیافت مهمی برای افزایش تولید محصول در شرایط تنش کم‌آبی است.