حمزه علی علیزاده

مهمترین محدودیت توسعه پایدار در مناطق خشک کمبود آب می‌باشد. از طرف دیگر در مناطق خشک و نیمه‌خشک مانند ایران علاوه بر کمبود آب، منابع آبی معمولا از کیفیت مناسب برخوردار نبوده و محصولات زراعی معمولا تحت تاثیر همزمان تنش آبی و شوری قرار دارند. بنابراین مدیریت منابع آب و خاک در شرایط تنشهای شوری و خشکی، از اهمیت زیادی برای دستیابی به پایداری تولید محصولات کشاورزی برخوردار است. ارزن بهعنوان گیاهی نسبتاً مقاوم، در مناطق خشک و نیمهخشک کشت میشود؛ اما بروز همزمان تنش شوری و خشکی میتواند تأثیر قابل توجهی بر عملکرد آن داشته باشد. از طرف دیگر مدلسازی تولید محصولات زراعی راه را برای مدیریت بهتر منابع آب محدود و دارای محدویت کیفی هموار می‌سازد. هدف از این مطالعه ارزیابی مدل AquaCrop در شبیه‌سازی عملکرد، زیست توده و بهره‌وری آب ارزن رقم پیشاهنگ تحت شرایط وجود همزمان تنش‌های شوری و کم‌آبی در شرایط اقلیمی ایلام می‌باشد. آزمایش‌های مزرعه‌ای در قالب طرح: کرت‌های خرد شده بر پایه بلوک کامل تصادفی، در دو سال زراعی 1400 و 1401 در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه ایلام انجام شد. کرت‌های اصلی شامل 4 سطح شوری S1، S2، S3 و S4 به ترتیب با شوری 6/0، 3، 5 و 8 دسی‌زیمنس بر متر و کرت‌های فرعی شامل 4 سطح آبیاری W1، W2، W3 و W4 به ترتیب با 100، 80، 60 و 40 درصد نیاز آبی بود. مدل با استفاده از داده‌های سال 1400 آنالیز حساسیت و واسنجی و با استفاده از داده‌های سال 1401 اعتبارسنجی شد. نتایج نشان داد که مدل AquaCrop قادر است عملکرد ارزن رقم پیشاهنگ در شرایط همزمان تنش آبی و شوری با دقت بسیار مناسب شبیه‌سازی نماید (nRMSE=5.71%، ME=9.31%،=0.945 R2 و CRM=-0.02). دقت مدل AquaCrop در برآورد زیست توده کمتر از عملکرد محصول می‌باشد (nRMSE=13.11%، ME=31.13%،=0.84 R2 و CRM=-0.08). لیکن دقت مدل در برآورد بهره‌وری آب بسیار مناسب بود (nRMSE=6.85%، ME=6.85%،=0.945 R2 و CRM=-0.03). با توجه به دقت بسیار مناسب مدل AquaCrop در برآورد عملکرد دانه و بهره‌وری آب می‌توان از این مدل بهعنوان ابزاری کارآمد برای پیشبینی عملکرد ارزن و مدیریت زراعی در شرایط کمبود آب و شوری خاک استفاده نمود.