حاجی کریمی

چشمه‌های گوگردی و آبگرم دهلران و دویرج با مشخصات فیزیکوشیمیایی متفاوت از تاقدیس سیاهکوه واقع در شمال شهر دهلران، جنوب غربی استان ایلام تخلیه می‌شوند. به منظور تعیین مشخصات چشمه‌های گوگردی و آبگرم تاقدیس سیاهکوه بررسی‌های زمین‌شناسی، هیدروژئولوژیکی، هیدروژئوشیمیایی و ایزوتوپی انجام گرفت. پایش چشمه‌های گوگردی به مدت یک سال به طور ماهانه شامل آبدهی، دما، اسیدیته، میزان گاز سولفید هیدروژن و اکسیژن محلول در محل و سنجش شیمی یون‌های اصلی انجام گردید. سنجش ایزوتوپ‌های پایدار دوتریوم (2H)، اکسیژن 18 (18O) و سولفور 34 (34S) در دو دوره خشک و مرطوب به منظور تعیین منشا آبها انجام شد. نمودارهای ترکیبی هیدروشیمی به منظور شناسایی فرآیندهای هیدروشیمی غالب ترسیم گردید. ژئوترمومتری مبتنی بر هیدروشیمی به منظور تعیین دمای مخزن و روابط بین ایزوتوپ‌های پایدار با خط آب جوی محلی و جهانی به منظور تعیین منشاء آب چشمه‌ها انجام گردید. درنهایت با جمع‌بندی یافته‌های زمین‌شناسی، هیدروژئولوژی و هیدروژئوشیمی مدل مفهومی سازوکار چشمه‌ها ارایه شد. بررسی زمین‌شناسی و هیدروژئولوژی نشان داد که گسل‌های عمیق موجود در تاقدیس سیاهکوه باعث ارتباط هیدرولیکی سازندهای کارستی ایلام و سروک با سازند تبخیری قدیمی و زیرین گوتنیا شده‌اند. دمای بالای چشمه‌ها به دلیل گردش عمیق آب‌های نفوذی حاصل از ریزش‌های جوی در امتداد شکستگی‌ها و گسل‌ها می‌باشد. بررسی‌های ژئوترمومتری سیلیس دمای مخزن چشمه‌های گوگردی دهلران و دویرج را به ترتیب حدود °C70 و °C38 نشان داد. منشاء گاز سولفید هیدروژن (H2S) چشمه‌ها، فعالیت باکتری‌های احیاء کننده سولفات تشخیص داده شد. علیرغم وجود شورابه‌ها در میدان‌های نفتی و گازی در منطقه، نسبت‌های Na/Cl، SO4/Cl و TDS/Br نشان داد که شوری آب چشمه‌های گوگردی دویرج و دهلران انحلال سازندهای تبخیری می‌باشد. آنالیز ایزوتوپ پایدار گوگرد 34 نیز منشاء سولفات موجود در آب چشمه‌ها را سازندهای تبخیری نشان داد. آنالیز ایزوتوپ‌های پایدار دوتریم و اکسیژن 18 منشاء چشمه‌های آبگرم و گوگردی دهلران و دویرج را ریزش‌های جوی منطقه تعیین نمود.