چشمههای کارستی در مناطق غربی و شرقی استان ایلام ویژگیهای فیزیکی و شیمیایی متفاوتی دارند. این چشمهها در مناطق غربی دارای آب گوگردی، گرم و اغلب با شوری بالا هستند، در صورتی که در مناطق شرقی شیرین و سرد میباشند. به منظور مقایسه و تعیین عوامل مؤثر بر ویژگیهای فیزیکی و شیمیایی این چشمهها بررسیهای زمین- شناسی، هیدروژئولوژی، هیدروژئوشیمی و ایزوتوپی انجام گرفت. پایش چشمهها به مدت دو سال به طور ماهانه شامل اندازهگیری دبی، دما، اسیدیته، میزان گاز سولفید هیدروژن و اکسیژن محلول در محل و سنجش غلظت یونهای اصلی 18 ( نیز در دو دوره خشک و مرطوب به منظور O( 2( و اکسیژن 18 H( انجام شد. سنجش ایزوتوپهای پایدار دوتریوم تعیین منشأ آب چشمهها انجام شد. بررسیهای صحرایی نشان داد که زمینشناسی مناطق شرقی و غربی استان ایلام متفاوت است. در مناطق غربی گسلهای عمیق اثر کردهاند و برخی سازندهای آهکی تغییر رخساره دادهاند و حاوی بخش انیدریتی میباشند. در مناطق غربی گسلهای عمیق باعث ارتباط هیدرولیکی سازندهای آهکی کارستی با نشان داد که منشأ شوری آب TDS/Br و SO4/Cl ،Na/Cl سازندهای تبخیری قدیمی و زیرین شدهاند. نسبتهای چشمههای گوگردی و گرم، انحلال سازندهای تبخیری است و با شورابههای نفتی منطقه ارتباطی ندارد. ایزوتوپهای پایدار دوتریم و اکسیژن 18 چشمههای گرم و گوگردی منشأ این چشمهها را ریزشهای جوی منطقه نشان میدهد. این چشمهها، فعالیت باکتریهای احیاء کننده سولفات تشخیص داده شد. طبق )H2S( منشأ گاز سولفید هیدروژن هیدروگراف چشمهها، بارش باران در فاصله زمانی کمتر از یک ماه بر افزایش آبدهی چشمههای آب شیرین و سرد اثرگذار است، در صورتی که در چشمههای گوگردی و گرم حدود دو ماه پس از بارش افزایش آبدهی مشاهده میشود. به عبارت دیگر آبهای نفوذی تغذیه کننده چشمههای گوگردی چرخش عمیق دارند. بنابراین دمای بالای آب چشمه- های مناطق غربی به دلیل چرخش عمیق آبهای نفوذی حاصل از ریزشهای جوی در امتداد گسلها میباشد.
