گسترش سریع شهرها به دلیل تغییرات گسترده در کاربری و پوشش سطح زمین، اثرات منفی زیادی برکیفیت زیستمحیطی در سطح جهان داشتهاست از جمله: کیفیت هوا، افزایش دما، تغییرات چشمانداز و همچنین تبدیل زمینهای کشاورزی به اراضی بایر که منجر به از بین رفتن تنوع زیستی میشود؛ از آنجا که تغییرات کاربری اراضی در سطوح وسیع و گسترده صورت میگیرد، بنابراین تکنولوژی سنجش از راه دور ابزاری ضروری، کارآمد و با ارزش، جهت پایش تغییرات میباشد. در این مطالعه با توجه به اهمیت موضوع، بررسی تغییرات کاربری اراضی بر الگوهای زمانی- مکانی دمای سطح زمین در اراضی شهری در یک دوره زمانی 30 ساله (1990-2020) با استفاده از تصاویر ماهواره لندسَت و شبیهسازی تغییرات با استفاده از مدل شبکه عصبی آرتمپ فازی در شهر ایلام انجام شد. از سنجندههای (TM, OLI, ETM) ماهواره لندسَت، برای بررسی تغییرات طولی و فضایی (LST) در شهر ایلام استفاده شد. در این پژوهش، برای تهیه نقشه کاربری اراضی از روش طبقهبندی پیکسلپایه برای تمامی دورهها (1990- 1995- 2000- 2005- 2010- 2015 و 2020) با استفاده از نرمافزارهای (ENVI) و (Ecognitio)استفاده شد و سپس با الگوی (NDVI) و (LST) تخمین زده شد. نتایج حاصل از پژوهش نشان میدهد در اکوسیستم شهر ایلام مقادیر (NDVI) نسبتاً متوسطی وجود دارد، میانگین دمای سطح کاربری مسکونی در ماه خرداد نیز برابر با 80/35 درجه سانتیگراد میباشد و میزان دمای سه کاربری باغ، کشاورزی و سایر کاربریها (اراضی بدون پوشش) به ترتیب برابر با 33/32 و 25/37 و 46/38 قرار میگیرد که مهمترین کانون کمینه آن، مناطق با پوشش سبز و مرتفع هستند و در سطح شهر نیز بلندمرتبهسازی و سایهاندازی ساختمانها در سطح شهر، استفاده از مصالح با جذب حرارتی کمتر همچون ایزوگام، مبلمان و فضای سبز شهری و همچنین آلودگی هوا سبب جذبکمتر انرژی میشوند. از طرف دیگر، توزیع فضایی (NDVI) همسو با مقادیر (LST) بودهاست. با توجه به این پژوهش، مساحت کاربریها نشان میدهد که کاربری اراضی مسکونی، در روش شبکه عصبی- فازی از 18/19 درصد در سال 1990 به 35/39 درصد در سال 2020 رسیدهاست، که نشان دهنده رشد و توسعه شهر میباشد؛ از سوی دیگر، کاربری باغ از 64/8 درصد در سال 1990 به 49/3 درصد در سال 2020 رسیده که میتوان علت این کاهش را در توسعه فضای شهری دانست.
