شهرهای مخلتف جهان سوم به دلیل رشد روزافزون جمعیت و مهاجرتهای گستردهای که به این شهرها، صورت گرفته است، شاهد رشد جمعیت و در نتیجه وسعت شهرهای خود بوده اند و گاه این رشد و توسعههای شهری تا حدی پیش رفته است که منجر به نابودی مناابع و از بین رفتن پتانسیلهای این شهرها گردیده است. در عراق بخاطر شرایط خاص سیاسی و حکومتی که در طی دهههای اخیر بر آن حاکم بوده است و ثبات سیاسی و اقتصادی را تجربه نکرده است، این رشد و توسعه فراتر از سایر کشورها بوده است. هدف این پژوهش تحلیل عوامل موثر بر توسعه فیزیکی و شهرسازی شهر قلعه سکر است و روش تحقیق توصیفی– تحلیلی است. که برای این منظور از مدلهای آنتروپی شانون و هلدرن که مقادیر رشد جمعیت و وسعت را مقایسه میکند و نیز از ابزار پرسشنامه و آزمونهای آماری جهت بررسی عوامل موثر بر توسعه فیزیکی استفاده شده است.نتایج آنتروپی شانون نشان داد که در طی دورههای مختلف، مقادیر نزدیک به لگاریتم مساحت را داشته است که به معنای رشد و توسعه فیزیکی و پراکنده شهر میباشد. علاوه بر این نتایج مدل هلدرن نشان داد که 37 درصد از مساحت شهر، فراتر از رشد جمعیت آن بوده است به بیان دیگر نه تنها جمعیت افزایش یافته و سبب توسعه فیزیکی شهر شده است بلکه توسعه فیزیکی از رشد جمعیت نیز فراتر بوده است که سبب پراکندگی شهری و رشد بی رویه مساحت در این شهر شده است. همچنین برای بررسی توسعه فیزیکی عوامل و عناصر در شش دسته، عوامل طبیعی، اقتصادی، فرهنگی، نهادی مدیریتی، سیاسی و عوامل محیطی مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان میدهد که میانگین عوامل طبیعی، 3.40 ، عوامل اقتصادی 3.74، عوامل فرهنگی، 3.47، عوامل نهادی مدیریتی 3.77، عوامل سیاسی 2.94 و عوامل محیطی 4.37 بوده است که غیر از عوامل سیاسی که میانگین آن اندکی پایین از حد میانگین فرضی (عدد3) میباشد، میانگین سایر عوامل بالاتر از حد متوسط میباشد و بالاترین مقدار میانگین 4.37 مربوط به عوامل محیطی بوده است. بررسیهای آماری و پرسشنامه شهروندان نیز نشان داد که در این رشد و توسعه عوامل مختلفی مانند عوامل طبیعی، اقتصادی، فرهنگی- اجتماعی، نهادی مدیریتی و عوامل محیطی، نقش ایفا نموده اند. همچنین مقادیر معناداری در تمامی موارد به جز عوامل سیاسی که 0.061 به دست آمده است، برابر با مقدار 0.00 میباشد که با توجه به اینکه کمتر از مقدار 0.05 میباشد، معناداری آن صحیح میباشد. بنابراین میتوان گفت که عوامل طبیعی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی، نهادی مدیریتی و عوامل محیطی در رشد و توسعه قلعه سکر نقش ایفا نموده اند. کلمات کلیدی: گسترش شهری، قلعه سکر، آنتروپی شانون، مدل هلدرن.
