گسترش شهری منجر به تغییرات کاربری اراضی در شهرها شده است که به نوبه خود باعث تغییر الگوی منظر و مسائل شدید اکولوژیکی در مناطق شهری میشود. هدف اصلی این تحقیق بررسی رابطه بین الگوهای مختلف کاربری اراضی و آلایندههای هوا (آئروسل، منو اکسید کربن، دیاکسید نیتروژن و دیاکسید گوگرد) در شهر ایلام میباشد. در این پژوهش از نقشههای کاربری شهری برای تهیه نقشه فاصله و تراکم کاربریها و از تصاویر ماهوارهای Sentinel-5P برای محاسبه و ارزیابی آلایندههای هوا استفاده شد. سپس رابطه بین ترکیب فضایی و پیکربندی کاربریهای شهری و آلایندههای هوا با استفاده از ضریب همبستگی محاسبه شد. با اعمال الگوریتم مشخص گردید که بر اساس شاخص فاصله الگوی توزیع مکانی کاربریهای صنعتی بیشترین تأثیر را در فرم انتشار آلودگیهای آئروسل، آلاینده دیاکسید نیتروژن و مونواکسیدکربن در طول سال برای سلامتی مردم داشته و کاربریهای مسکونی، دارای جانمایی نسبتاً مناسبی از منظر انتشار آلودگیهای آئروسل و مونواکسیدکربن بودهاند، بر اساس شاخص فاصله مشخص شد که فاصلههای نزدیک به کاربری آموزشی در تولید آلاینده دیاکسید گوگرد مؤثرتر از سایر فاصله از کاربریهای بوده است. همچنین بر اساس معیار تراکم الگوی توزیع مکانی کاربریهای صنعتی بیشترین تأثیر را در فرم در انتشار آلودگیهای آئروسل، مونواکسیدکربن و دیاکسید گوگرد داشته و کاربری مسکونی عامل مؤثرتری در تولید آلودگی دیاکسید نیتروژن بر اساس معیار تراکم میباشد. همچنین نتایج نشان میدهد تنها تراکم کاربریهای همبستگی مثبتی با دیاکسید نیتروژن دارد؛ ولی با سایر آلایندهها همبستگی منفی دارد.
