رشد شتابان شهرنشینی و گسترش کالبدی شهرها، بهویژه در مناطق دارای محدودیتهای طبیعی و اکولوژیکی، ضرورت برنامهریزی فضایی مبتنی بر توان سرزمین را بیش از پیش آشکار ساخته است. توسعه شهری در صورت بیتوجهی به ظرفیتهای محیطی، میتواند پیامدهایی نظیر تخریب منابع طبیعی، کاهش کیفیت محیط زیست، افزایش مخاطرات اکولوژیکی و تحمیل هزینههای سنگین عمرانی را به همراه داشته باشد. از اینرو، پژوهش حاضر با هدف بررسی و مدلسازی توان اکولوژیکی سرزمین برای توسعه شهر عزیزیه عراق، با استفاده از روش تحلیل شبکهای فازی ANP-Fuzzy و سیستم اطلاعات جغرافیایی GIS انجام شده است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی تحلیلی است. در فرایند انجام تحقیق، ابتدا محدوده مورد مطالعه تعیین و سپس شاخصهای مؤثر بر توان اکولوژیکی توسعه شهری شناسایی شدند. این شاخصها شامل عوامل طبیعی و انسانی از جمله شیب، ارتفاع، جهت شیب، دسترسی به منابع آب، پوشش گیاهی، شرایط اقلیمی، فاصله از شبکه ارتباطی و نزدیکی به نقاط شهری بودند. در ادامه، بهمنظور تعیین اهمیت نسبی شاخصها و در نظر گرفتن روابط متقابل میان آنها، از مدل ANP-Fuzzy استفاده شد. سپس لایههای اطلاعاتی مربوط به هر شاخص در محیط GIS تهیه، استانداردسازی و فازیسازی گردیدند. در نهایت، با اعمال وزنهای استخراجشده از مدل تحلیل شبکهای فازی و استفاده از روش همپوشانی وزنی، نقشه نهایی توان اکولوژیکی توسعه شهری تولید شد. نتایج پژوهش نشان داد که حدود 47 درصد از اراضی محدوده مورد مطالعه در طبقات مطلوب توسعه قرار دارند و بخش قابل توجهی از اراضی به دلیل محدودیتهایی مانند شیب نامناسب، ارتفاعات غیربهینه و نزدیکی به منابع حساس طبیعی، برای توسعه شهری نامناسب هستند. همچنین، پهنههای دارای توان بالاتر عمدتاً در قالب نوارهایی از شمال غرب به سمت جنوب و جنوب غرب شهر شکل گرفتهاند. بر این اساس، پیشنهاد میشود توسعه آتی شهر عزیزیه با تمرکز بر اراضی دارای توان بالا، تقویت پیوستگی فضایی میان پهنههای مناسب و اجتناب از توسعه در اراضی حساس و نامناسب دنبال شود.
