حسن شیرزادی

هر ساله میلیون‌ها تن محصولات کشاورزی به‌دلیل رشد و فساد قارچی و به‌منظور پیش‌گیری از ورود مایکوتوکسین‌ها به چرخه غذایی، دور ریخته می‌شوند (Mehrim and Salem, 2013). خسارت جهان ناشی از مایکوتوکسین‌ها تقریباً 1000 میلیون تن تخمین زده شده است (Cravens et al., 2013). بر اساس برآوردهای فائو، تقریباً 25 درصد از محصولات در سراسر جهان توسط مایکوتوکسین‌ها آلوده می‌شوند و خسارات اقتصادی قابل توجهی تا میلیاردها دلار را تحمیل می‌کنند (Luo et al., 2018). همچنین گزارش شده است در ایالات متحده آمریکا ضرر ناشی از آلودگی خوراک دام به مایکوتوکسین‌ها سالانه حدود 243 میلیون دلار است (Luo et al., 2018). مایکوتوکسین‌ها متابولیت‌های ثانویه گونه‌های مختلف قارچ هستند که می‌توانند باعث ایجاد سمیت مزمن یا حاد در حیوانات شوند و تاکنون بیش از 500 مایکوتوکسین شناسایی شده‌ است. با این حال، مایکوتوکسین‌های اصلی آلوده کننده غلاتی نظیر ذرت، جو و گندم که اقلام پر مصرف دام و طیور هستند شامل آفلاتوکسین‌‌ها، دئوکسی‌نیوالنول، زیرالنون و فومونیسین هستند. (Liu et al., 2022). از میان مایکوتوکسین‌های مذکور شایع‌ترین آنها در آلودگی خوراک دام آفلاتوکسین‌ها هستند، این مایکوتوکسین‌ها در حقیقت متابولیت‌های ثانویه تولید شده توسط قارچ‌های آسپرژیلوس فلاووس و آسپرژیلوس پارازیتیکوس هستند. فرم‌های رایج آفلاتوکسین‌ها شامل B1، B2،G1 و G2 هستند که فرم آفلاتوکسین B1 رایج‌ترین و از نظر بیولوژیکی فعال‌ترین فرم می‌باشد که منجر به آسیب کبدی، سرطان‌زایی، جهش‌ سلولی و کاهش ایمنی در حیوانات می‌شود (Mehrim and Salem, 2013). گزارش شده است که آلودگی به آفلاتوکسین‌ها سبب تغییراتی در بیوشیمی خون شامل کاهش سطوح پروتئین تام، تری‌گلیسرید، آلبومین، گلبولین، ایمنوگلبولین‌، غلظت و فعالیت آنزیم‌های اکسیدوردوکتاز، کلسیم و فسفر می‌شود (Lai et al., 2022). همچنین گزارش شده است که مسمومیت با آفلاتوکسین در طیور عمدتاً به شکل مزمن بروز می‌کند و از مهم‌ترین نشانه‌های آن می‌توان به تأخیر در رشد، کاهش وزن بدن و مصرف خوراک، کاهش بازده غذایی، تولید و وزن تخم‌مرغ، افزایش چربی کبدی، کبودی لاشه، آسیب به اندام‌هایی نظیر کبد، کلیه، پانکراس، استخوان، اندام‌های ایمنی، دستگاه تولید مثل، دستگاه گوارش، کاهش فعالیت آنزیم‌های هضم-کننده نشاسته، پروتئین و لیپیدها، سرکوب سیستم ایمنی (شامل کاهش پاسخ پوست به میتوژن‌ها، کاهش تیتر آنتی‌بادی بر علیه ویروس بیماری‌های نیوکاسل و آنفولانزا)، افزایش حساسیت به تنش‌های محیطی و میکروبی، بر هم زدن تعادل میکروبیوتای روده و ایجاد اختلال در سّد میکروبی روده اشاره نمود (Yunus et al., 2011; Murugesan et al., 2015; Lai et al., 2022).