چکیده ماجرای آفرینش حضرت آدم (ع)، یکی از موضوعات مهم کتاب مقدس، قرآن و روایات اسلامی است. عارفان مسلمان، به تبع قرآن و روایات اسلامی در این باره، مباحث فراوانی طرح کردهاند. خلقت حضرت آدم (ع)، حوادث قبل از دمیدن روح و ذکر جزئیات آفرینش قالب او از مباحث مهم متون عرفانی است. عارفان اولیه هنگام بحث از این موضوع، به اتّکای عرفان زاهدانه خویش سعی کردهاند تا مطابق آیات قرآن بدان بپردازند؛ اما برخی از عارفان متأخر، از شکل قرآنی بحث فاصله گرفته و هنگام توضیح و تفسیر بیشتر این ماجرا، دیدگاههای آمیخته به ذوقیات خویش را، در قالب قصهای اسطورهای- تخیلی ابراز کردهاند. در واقع، قصص قرانی که با اسرائیلیات در هم آمیخته، از طریق متون تفسیری عربی و ترجمههای فارسی، وارد متون عرفانی شده و عرفا نیز برای تبیین اندیشههای خود از آنها سود جستهاند. در این مقاله، کوشیدهایم با بررسی متون منثور عرفانی قرنهای پنجم تا هفتم و جستوجو در متون مقدس، ریشهها و عناصر این قصه اسطورهای را معرفی کنیم، از مجموع مباحث، چنین بر میآید که قصهپردازی اسطورهای از ماجرای خلقت، ریشه در اسرائیلیات دارد؛ اما عارفان ایرانی مسلمان از آن به عنوان وسیلهای برای ابراز مباحث عرفانی، از جمله: عشق ازلی و امانت الهی، نور محمدی، اهمیت خاک، فروتنی و تقرّب خاک به درگاه الهی، غیرت حق و ... بهره گرفتهاند.
