نجم الدین رازی عارف قرن هفتم و فلوطین فیلسوف و عارف یونانی مصری در آثار خویش به این موضوع پرداختهاند. هدف اصلی این پژوهش خوانش بینامتنی آثار این دو عارف فیلسوف است که به شیوۀ توصیفی و تحلیلی بررسی و نقد شده است. با وجود انتقاد صریح نجم رازی از فالسفه و مخالفت با برخی از آرای آنان، در خوانش بینامتنی مبحث سیر نزولی و صعودی روح، وجوه اشتراک متعددی در اندیشههای وی و فلوطین دیده میشود. فلوطین و نجم رازی در مباحثی همچون مفهوم سیر نزولی و صعودی روح، نزول روح در پیوستن به قالب و تأثیر عشق، جذبه و عنایت الهی برای صعود، فناناپذیری روح، ناهمسانی ارواح در سیر نزولی و صعودی و ... با یکدیگر همسو هستند. پدید آمدن حجب و انجام گناه را به عنوان موانع سیر صعودی روح ذکر کردهاند. همچنین خودآگاهی و شکوفایی استعدادهای بالقوه را نیز به عنوان حکمت و پیامد سیر روح از دیگر وجوه اشتراک اندیشۀ آنان است. بهرغم استشهاد فراوان رازی به آیات و احادیث، دریافتهایش دربارۀ سیر نزولی و صعودی روح، ترکیبی از بیان فلسفی و دریافتهای عرفانی است
