جواد عرفانی مقدم

شوری خاک یکی از مهمترین تنش‌های محیطی است که باعث کاهش رشد و عملکرد محصولات می‌شود و طیف گسترده‌ای از واکنش ها و علائم فیزیولوژیکی و بیوشیمیایی در گیاهان ایجاد می‌کند. در این پژوهش، اثر محلول‌پاشی با ملاتونین (صفر و 200 میکرومولار) در شرایط شوری (0، 30، 60، 90 و 120 میلی‌مولار کلرید سدیم) بر روی پایه نارنج مورد بررسی قرار گرفت. آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی در چهار تکرار در سال 1400-1399 در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه کشاورزی و منابع طبیعی ساری انجام شد. نتایج نشان داد بیشتر صفات رشدی، مورفولوژیکی و فیزیولوژیکی تحت تأثیر شوری و محلول‌پاشی ملاتونین قرار گرفتند. برهمکنش شوری × محلول‌پاشی ملاتونین بر طول و عرض برگ، تعداد شاخه نورسته، طول شاخه‌نورسته، طول ریشه، درصد رطوبت و درصد ماده خشک برگ، نشت‌یونی، هدایت روزنه‌ای، میزان تعرق، میزان آسیمیلاسیون، کمبود فشار بخار و عملکرد کوانتومی فتوسنتز معنی‌دار بود. محلول‌پاشی ملاتونین باعث افزایش درصد رطوبت برگ، تعداد شاخه نورسته، میزان آسمیلاسیون، هدایت روزنه‌ای و عملکرد کوانتومی فتوسنتز شد، در حالیکه میزان نشت یونی برگ کاهش یافت. بیشترین عملکرد کوانتومی فتوسنتز مربوط به تیمار شوری صفر و ملاتونین 200 میکرومولار بود، با این حال بیشتر شاخص‌های فیزیولوژیکی با کاربرد ملاتونین در شرایط شوری بهبود یافتند. کاربرد ملاتونین در سطوح مختلف شوری سبب افزایش معنی‌دار طول و عرض برگ شاخه نورسته در مقایسه با شاهد شد. نتایج کلی نشان داد که محلول‌پاشی ملاتونین اثر شوری بر بیشتر شاخص‌های رشدی را کاهش داد و می تواند به عنوان راهکاری مؤثر برای کاهش خسارت ناشی از تنش شوری آب و خاک در پایه نارنج مد نظر قرار گیرد.