جواد عرفانی مقدم

نخل خرما (Phoenix dactylifera L.) متعلق به خانواده پالماسه گیاهی دوپایه است که تولید تجاری محصول آن نیازمند به گرده‌افشانی مصنوعی می باشد. دما یکی از عوامل محیطی تاثیر گذار بر گرده‌افشانی، لقاح و تشکیل میوه در نخل خرما است. در این مطالعه اثر دما بر جوانه‌زنی و رشد لوله گرده خرما در شرایط آزمایشگاهی مورد بررسی قرار گرفت. آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی با سه تکرار اجرا شد. فاکتورهای مورد بررسی شامل پنج رقم نر غنامی‌سرخ، غنامی‌سبز، سبزپرک، نرپاکوتاه و خارجی به همراه 9 سطح دمایی 15، 18، 21، 24، 27، 30، 33، 36 و 39 درجه سانتیگراد بودند. نتایج نشان داد بیشترین و کمترین درصد جوانه-زنی دانه گرده برای تمام ارقام مورد بررسی به ترتیب مربوط به دمای 30 و 15 درجه سانتیگراد بوده است. در بین ارقام مورد مطالعه، رقم غنامی سرخ دارای بیشترین درصد جوانه‌زنی دانه گرده (45/92%) و بعد از آن ارقام نرپاکوتاه (33/87%) و سبزپرک (82/84%) در رتبه های بعدی قرار گرفتند و کمترین مقدار جوانه زنی دانه گرده مربوط به رقم خارجی بوده است. درصد جوانه زنی دانه گرده در رقم غنامی سرخ در دامنه وسیع دمایی از 21 تا 39 درجه سانتیگراد به طور متوسط بالای 59% بوده است. در دمای پایین تر از 21 درجه سانتیگراد درصد جوانه زنی دانه گرده با شتاب زیادی کاهش یافت و در دمای 15 درجه سانتیگراد به 85/15% رسیده است.