جعفر حسین زاده

گونه مورت یکی از گونه‌های مهم جنگل‌های زاگرس است که پراکنش و ویژگی‌های مورفولوژیک آن تحت تأثیر عوامل محیطی و اقلیمی قرار دارد. شناخت زیستگاه‌های مناسب این گونه و تعیین متغیرهای اثرگذار، اهمیت بالایی در مدیریت پایدار و حفاظت از اکوسیستم‌های جنگلی دارد. هدف این پژوهش، شناسایی پراکنش بالقوه گونه مورت در استان ایلام و بررسی تأثیر متغیرهای محیطی و اقلیمی بر مورفولوژی برگ و ساختار درختی آن بود. در این مطالعه، با استفاده از داده‌های توپوگرافی (ارتفاع، شیب و جهت دامنه)، پوشش برف، و 15 متغیر اقلیمی و فیزیوگرافی، مدل توزیع گونه‌ای MaxEnt برای شرایط کنونی اجرا شد. داده‌های مورفولوژی برگ و درختان گونه مورت در هفت منطقه جمع‌آوری و با تحلیل آماری و دندروگرام خوشه‌بندی مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج نشان داد که بیشترین گستره پراکنش گونه مورت در ارتفاع 400 تا 1500 متر و شیب‌های کم تا متوسط و جهت‌های جنوبی و جنوب‌شرقی قرار دارد. تحلیل MaxEnt بیانگر عملکرد بسیار خوب مدل (AUC = 0.947) و اهمیت بالای دامنه سالانه دما، میانگین دمای ماهانه، شاخص هم‌دمایی، بارش سالانه و ارتفاع از سطح دریا در پیش‌بینی پراکنش گونه بود. یافته‌های مورفولوژیک نیز نشان داد که اندازه برگ، ارتفاع درخت و قطر تاج در مناطق گرم‌تر و کم‌ارتفاع‌تر بیشتر و در مناطق سرد و مرتفع کمتر است، که با شرایط اکوفیزیولوژیک و اثرات ارتفاع و دما سازگار است. این نتایج تأکید می‌کند که ارتفاع و دما نقش اصلی در تعیین پراکنش و رشد مورفولوژیک گونه مورت دارند و شناخت این عوامل می‌تواند در برنامه‌ریزی حفاظتی، انتخاب زیستگاه مناسب و اجرای اقدامات احیایی اکوسیستم‌های جنگلی موثر باشد.