دوقلوزایی و چندقلوزایی از مهم‌ترین صفات تولیدمثلی در گوسفند و بز محسوب می‌شوند که تأثیر مستقیمی بر افزایش بهره‌وری و سودآوری واحدهای دامپروری دارند. شناسایی عوامل ژنتیکی مؤثر بر این صفات می‌تواند زمینه توسعه برنامه‌های اصلاح نژادی و انتخاب ژنومی را فراهم سازد. هدف از این پژوهش، مرور سیستماتیک مطالعات انجام‌شده در زمینه ژن‌ها و نشانگرهای ژنتیکی مرتبط با دوقلوزایی و اندازه بستر در گوسفند و بز بود. در این مطالعه، مقالات منتشرشده در پایگاه‌های علمی معتبر داخلی و بین‌المللی بررسی و پس از اعمال معیارهای ورود و خروج، مطالعات واجد شرایط استخراج شدند. مطالعات در دو گروه اصلی شامل مطالعات مولکولی مبتنی بر ژنهای کاندید و مطالعات ژنومی شامل GWAS، توالی‌یابی کل ژنوم و سایر رویکردهای ژنومی طبقه‌بندی شدند. نتایج نشان داد که بیشترین حجم مطالعات انجام‌شده مربوط به ژنهای BMP15، GDF9 و BMPR1B بوده است که به‌عنوان مهم‌ترین ژنهای مؤثر بر باروری، نرخ تخمک‌گذاری و اندازه بستر در گوسفند و بز شناخته می‌شوند. در مطالعات مولکولی، جهش FecB در ژن BMPR1B و پلی‌مورفیسم‌های مختلف ژنهای BMP15 و GDF9 در بسیاری از نژادهای پُربارور با افزایش معنی‌دار اندازه بستر و دوقلوزایی ارتباط داشتند. علاوه بر این، ژنهای KISS1، INHA، FSHR، LEPR و B4GALNT2 نیز در برخی مطالعات به‌عنوان ژنهای مرتبط با صفات تولیدمثلی معرفی شدند. بررسی مطالعات ژنومی نشان داد که علاوه بر تأیید نقش ژنهای کلاسیک باروری، نواحی ژنومی و ژنهای جدیدی نیز در کنترل صفات دوقلوزایی شناسایی شده‌اند که بیانگر ماهیت چندژنی و پیچیده این صفات است. همچنین فراوانی بالای تکرار ژنهای BMP15، GDF9 و BMPR1B در مطالعات مختلف، اهمیت محوری این ژن‌ها را در تنظیم عملکرد تولیدمثلی دام‌های کوچک نشخوارکننده نشان داد. در مجموع، نتایج این مرور سیستماتیک نشان داد که ژنهای BMPR1B، BMP15 و GDF9 مهم‌ترین و پرتکرارترین ژنهای مرتبط با دوقلوزایی و اندازه بستر هستند و می‌توانند به‌عنوان نشانگرهای مناسب در برنامه‌های اصلاح نژادی مورد استفاده قرار گیرند. همچنین تلفیق رویکردهای مولکولی و ژنومی می‌تواند به شناسایی ژنهای جدید و افزایش دقت انتخاب ژنتیکی برای بهبود عملکرد تولیدمثلی گوسفند و بز کمک کند.
