جواد میرزایی

مقدمه و هدف: قارچ‌های میکوریز آربوسکولار یک جز مهم از میکروفلور خاک را تشکیل می‌دهند و با 80 در صد از گونه‌های گیاهی همزیستی دارند. پژوهش حاضر با هدف شناسایی مورفولوژیک قارچ‌های میکوریز آربوسکولار در سه رویشگاه (شنه‌چیر، ارغوان و کبیرکوه) با شرایط اقلیمی مختلف در دو جهت شمال و جنوب در جنگل‌های استان ایلام انجام گرفت. مواد و روش‌ها: به منظور نمونه‎برداری خاک، در هر رویشگاه، 20 نمونه خاک ترکیبی در دو جهت شمالی و جنوبی برداشت شد (در هر جهت 10 نمونه). در مجموع 60 قطعه نمونه برای هر سه رویشگاه بر اساس طرح نمونه‌برداری کاملاً تصادفی از عمق 20-0 سانتی‎متر در فصل بهار برداشت شد. استخراج اسپور قارچ‌های میکوریز با استفاده از روش الک مربوط و سانتریفیوژ کردن با ساکارز و شناسایی قارچ‌ها بر اساس اندازه‎گیری ویژگی‎های مورفولوژیکی و با استفاده از کلید شناسایی و سایت‎های اینترنتی معتبر انجام ‎شد. درصد فراوانی گونه‌های قارچی با استفاده از درصد اسپورهای متعلق به یک گونه قارچی نیز محاسبه گردید. برای تعیین درصد تشابه گونه‌های قارچی در مناطق و جهت‌های شیب مختلف در هر رویشگاه از نمودار وون استفاده گردید. یافته‌ها: نتایج این مطالعه نشان داد که در مجموع 39 گونه قارچ میکوریز آربوسکولار متعلق به 11 جنس در سه رویشگاه مورد مطالعه و دو جهت شناسایی شدند. 36 گونه قارچی متعلق به 11 جنس در رویشگاه ارغوان، 37 گونه قارچ میکوریز متعلق به 11 جنس در کبیرکوه و 34 گونه قارچی متعلق به 10 جنس در شنه چیر شناسایی شد. از 11 جنس شناسایی شده بالاترین درصد فراوانی نسبی مربوط به جنس‌های Acaulospora و Glomus بود. در هر سه رویشگاه و در دو جهت شمالی و جنوبی دو گونه Glomus nanolumen و Acaulospora lacunosaبالاترین درصد فراوانی گونه قارچی را داشتند. نتایج تشابه گونه‌ها در مناطق مختلف نشان داد که 30 گونه قارچ میکوریز معادل %92/76 گونه‌ها در بین مناطق مشترک بودند و یک گونه اندمیک (Glomus macrocarpum) در رویشگاه کبیرکوه وجود داشت. نتایج نشان داد تراکم اسپور در مناطق مورد مطالعه اختلاف معنی‌داری داشتند (000/0=p) که در رویشگاه کبیرکوه و شنه‌چیر بیشتر از ارغوان بود. میانگین تراکم اسپور در تمام مناطق در جهت جنوبی بیشتر ار شمالی بود، اگر چه این اختلاف در رویشگاه ارغوان و شنه‌چیر معنی‌دار نبود. میانگین تراکم اسپورها در مناطق مختلف از 20/111 در ارغوان تا 25/140 در کبیرکوه و در بین جهت‌های مختلف از 60/105 در شمال ارغوان تا 90/150 در جهت جنوبی کبیرکوه متغیر بود.