جواد میرزایی

تنش خشکی، عامل اصلی محدودکننده استقرار نهال‌های چوبی در اکوسیستم‌های نیمه‌خشک زاگرس است که با کاهش کارایی ریشه، موفقیت برنامه‌های احیایی را تهدید می‌کند. این پژوهش برای نخستین بار، اثرات ترکیبی قارچ میکوریزیGlomus mosseae نانولوله‌های‌کربنی چنددیواره (MWCNTs) بر صفات مورفولوژیکی و ساختاری ریشه نهال‌های ارغوان (Cercis siliquastrum L.) را تحت تنش خشکی بررسی کرد. تیمارها در قالب طرح کاملاً تصادفی با ساختار فاکتوریل 3×2×3 و سه تکرار برای هر سلول آزمایشی شامل سه سطح تنش خشکی (100، 60 و 20 درصد ظرفیت زراعی)، دو سطح قارچ (تلقیح و عدم تلقیح) و سه سطح MWCNTs (0، 50 و 100 mg L⁻¹) اجرا شدند. برهم‌کنش‌های تنش× قارچ بر قطر و تراکم بافت ریشه و تنش‌× قارچ× MWCNTsبر تراکم بافت ریشه (0/01P<) معنی‌دار بود. در تنش‌ شدید (20 %) حجم 71%، وزن‌تر 68%، وزن خشک 65% و طول ریشه 26٪ کاهش یافت. تلقیح قارچ، افزایش 49‌% حجم، 48‌% وزن تر، 39‌% وزن خشک و 16‌% طول ریشه ایجاد کرد. MWCNTs در غلظت mg L⁻¹100 نیز 52 % وزن خشک، 38 % وزن تر، 27‌% حجم و 21‌% طول ریشه را بهبود بخشید. به طور کلی، کاربرد همزمان قارچ میکوریزی و MWCNTs با افزایش کارایی جذب ریشه، رشد نهال‌های ارغوان را تحت تنش خشکی ارتقا داد و به عنوان راهبرد نوین هم‌افزا، پتانسیل بالایی برای احیای جنگل‌های زاگرس دارد.