جواد میرزایی

مطالعه حاضر با هدف بررسی تأثیر تاج گونه‌های کنار و رملیک بر تنوع پوشش علفی و خصوصیات فیزیکوشیمیایی و بیولوژیکی خاک انجام شد. نمونه‌های خاک از سه موقعیت مختلف میانه تصویر تاج، انتهای تصویر تاج و 2 متر خارج از تصویر تاج درختان در عمق 20-0 سانتیمتر در دو کلاس شیب کمتر از 10 درصد و بیش از 25 درصد در فصل بهار جمع‌آوری گردید. خواص فیزیکی (وزن مخصوص ظاهری، محتوای رطوبت اشباع، بافت خاک، درصد سنگریزه)، شیمیایی (pH، هدایت الکتریکی، ماده آلی، نیتروژن کل، فسفردر دسترس، پتاسیم قابل تبادل و درصد آهک) و زیستی (تنفس پایه، تنفس برانگیخته، زیتوده میکروبی کربن، فعالیت اوره‌آز و فسفاتاز قلیایی) آنالیز گردید. به منظور نمونه‌برداری از پوشش علفی از زیر قطعه 1×1 مترمربعی استفاده شد. فلور، شکل زیستی و پراکنش جغرافیایی گیاهان این منطقه بررسی گردید. سپس شاخص‌های تنوع شانون وینر، سیمپسون، غنای مارگالف و یکنواختی پایلو محاسبه گردید. به‌منظور تعیین نوع روابط ‌زیستی (تسهیلی، خنثی یا رقابت)، شاخص نسبی روابط ‌زیستی محاسبه شد. تجزیه و تحلیل آماری با استفاده از مقایسه میانگین‌ها، تجزیه ﻣﺆلفه‌های اصلی و همبستگی انجام شد. بر اساس نتایج، وزن مخصوص ظاهری و هدایت الکتریکی خاک با فاصله از درخت افزایش یافت، در حالی که ماده‌آلی، نیتروژن کل و خواص بیولوژیکی (تنفس پایه، تنفس برانگیخته و بیومس میکروبی کربن) به طور معنی‌داری کاهش یافت. همچنین، تجزیه و تحلیل نشان داد که بیشترین آنزیم اوره‌آز (μg NH4Nml-5dwt 2h⁻¹ 18/11) و فسفاتاز قلیایی (μg pNP g⁻¹dm h⁻¹ 59/1023) در ریزوسفر گونه رملیک ثبت شد. نتایج همچنین نشان داد که خواص شیمیایی، زیستی و آنزیمی خاک در شیب‌های ملایم (کمتر از 10 درصد) مقادیر بالاتری نسبت به شیب‌های تند (بیشتر از 25 درصد) داشت. نتایج تنوع پوشش علفی نشان دادند که در هر دو گونه بالاترین مقادیر تنوع شانون-وینر، سیمپسون و غنای مارگالف در زیر تاج ثبت شد. همچنین نتایج نشان دادند که شیب زمین تأثیر معنی‌داری بر یکنواختی گونه‌ای دارد (05/0 P<)، به‌طوریکه در گونه کنار، بیشترین مقدار این شاخص در شیب کمتر از 10 درصد مشاهده گردید. علاوه براین، شیب تأثیر معنی‌داری بر شاخص نسبی روابط ‌زیستی نشان داد، به‌طوریکه در گونه کنار و رملیک بیشترین مقدار این شاخص در شیب کمتر از 10 درصد مشاهده شد. بر اساس نتایج حاصل از مقایسه میانگین‌ها مشاهده گردید که رابطه گونه‌های کنار و رملیک با پوشش علفی زیراشکوب دارای اثر تسهیلی است. نتایج نشان داد که 54 نوع گونه‌ و 15 تیره گیاهی در مناطق مورد مطالعه شناسایی شد. از میان گونه‌های تشخیص داده شده، بیشترین سهم تعداد گونه متعلق به تیره‌های باقلاییان (13 گونه)، گندمیان (9 گونه) و کاسنی (8 گونه) یودند. شکل زیستی غالب منظقه را تروفیت‌ها تشکیل دادند. بررسی پراکنش جغرافیایی گیاهی در رویشگاه کنار نشان داد که بیشترین عناصر مشترک منطقه متعلق به ناحیه ایران - تورانی، مدیترانه‌ای و اروپا - سیبری و در رویشگاه رملیک عناصر مشترک متعلق به ناحیه رویشی ایران - تورانی، مدیترانه‌ای می‌باشد.