کامران خیرعلی پور

بررسی جریان ماده و انرژی در فرآیند تولید محصولات کشاورزی به عنوان اولین قدم در راستای بهینه‌سازی مصرف منابع می‌باشد. استفاده مفید از انرژی‌های بخش کشاورزی به عنوان یکی از مهمترین شرایط پایداری بخش کشاورزی، علاوه بر آنکه صرفه‌جویی مالی را به همراه دارد باعث حفظ منابع سوخت‎های فسیلی و کاهش آلودگی‌های آب، خاک، و هوا نیز می‌شود. این پژوهش در سال 1400 (2022 میلادی) با هدف بررسی وضعیت مصرف ماده و انرژی در تولید گندم در استان ذی‌قار، عراق، انجام گرفت. به همین منظور پرسش‎نامه تهیه و در بین 70 نفر از زارعین منطقه مورد مطالعه توزیع گردید. سپس داده‌های مربوطه استخراج و تحلیل شاخص‌های انرژی آن صورت گرفت. نتایج این تحقیق نشان داد بیشترین سهم استفاده از انرژی مربوط به عملیات کودپاشی با 11/46 درصد و پس از آن عملیات کاشت، برداشت، سم‌پاشی، و خاک‌ورزی به ترتیب 34/33، 69/8، 57/6، و 75/4 درصد و کمترین آن‎ها عملیات آبیاری با 54/0 درصد از کل انرژی عملیات کشاورزی بود. از بین نهاده‌ها، بیشترین مقدار مصرف انرژی را نیتروژن با سهم 40 درصد و پس از آن بذر، سوخت دیزل، فسفات، ماشین‌ها، و نیروی کار به ترتیب 32، 23، 3، 1، و 1 درصد دارا بوده و سهم نهاده‎های روغن و علف‎کش کمتر از 1 درصد بود. مقدار شاخص نسبت انرژی، بهره‌وری انرژی، شدت انرژی، و افزوده خاص انرژی به دست آمده برابر با 50/3، 73/0 کیلوگرم بر مگاژول، 93/3، و 18/39977 مگاژول برکیلوگرم بود. سهم انرژی‌ مستقیم 32 درصد و 68 درصد آن به صورت غیرمستقیم بود. تنها 1 درصد انرژی‌ مصرفی به صورت تجدیدپذیر و مابقی به صورت تجدیدناپذیر بود که یک هشدار خیلی جدی در این زمینه بوده و باید با راه‎کارهای مناسب نسبت به کاهش انرژی‌های تجدیدناپذیر اقدام عاجل و ضروری انجام گیرد.