خانواده به عنوان مهمترین نهاد هر جامعهای است که در رأس آن زوجین هستند. برای حفظ تحکیم این نهاد، زوجین باید به حقوق و تکالیف مشترک خود در مقابل یکدیگر آگاهی کامل داشته باشند. از جمله حقوق متقابل زوجین پرهیز از آزار و اذیت همدیگر به هر نحوی میباشد. اما گاهی اتفاق میافتد که اعمالی از طرفین سر میزند که باعث آزار و اذیت آنها میگردد که دانستن مصادیق آزار و اذیت و نحوه اثبات آنها در فقه و حقوق ضروری مینماید. در این پایان نامه مصادیقی از قبیل عدم پرداخت نفقه، عدم پرداخت مهریه، غیبت شوهر، انحراف جنسی، آزار عاطفی و ... که هر کدام به نحوی ممکن است موجب آزار و اذیت زوجین گردند مورد بررسی قرار گرفتهاند. لازم به ذکر است برخی از این مصادیق برای نخستین بار در این پایان نامه مورد بررسی قرار گرفتهاند. جهت اثبات آزار و اذیت ناشی از هر یک از این مصادیق به ادله اثبات دعوی که عبارتند از اقرار، سوگند، بینه و علم قاضی استناد شده است. که البته مصادیق جدیدی برای آزار و اذیت وجود دارد که فقه امامیه در مورد آنها بحث چندانی نکرده و نظام حقوقی ایران نیز فقط به معاشرت معروف زوجین نسبت به یکدیگر اشاره کرده است و مصادیق سوء معاشرت را محدود به تعداد کمی کرده است و این در حالی است که مصادیق آزار و اذیت زیادی وجود دارد که در حقوق ایران بیان نشده است. در مسأله ادله اثبات این مصادیق نیز از آن جائی که اغلب آزار و اذیت ناشی از آنها در محیط خانه اتفاق میافتد، ارائه ادله برای اثبات این مصادیق بسی سخت است هر چند محال نمیباشد. البته بعضی از مصادیق هم وجود دارند، همچون رازداری در مسائل جنسی، آزار عاطفی، بیماری ایدز و ام اس و ... که مبانی قانونی نداشته و جرم محسوب نشده که بتوان آن را اثبات نمود؛ که نسبت به این مصادیق آنچه به نظر میرسد این است که میبایست جهت جلوگیری از تضییع حقوق زوجین، قانون گذار این موارد را جرم انگاری کرده و قوانینی را در جهت اثبات آنها وضع نماید.
