حسن نیت مفهومی است که ماهیتی دو جانبه دارد؛ از یک طرف، یک مفهوم اخلاقی است و از طرف دیگر، یک قاعده رفتاری است. حسن نیت به معنی به جا آوردن وظائف بر اساس صداقت، انصاف، عقل که طرفین قرارداد یا افراد مرتبط دیگر از هم انتظار دارند، همراه با تلاش در مراعات حقوق و منافع همگان و دوری از هرگونه سوءنیت و نیرنگ است و از جمله مبانی اصل حسن نیت، مفاهیم انسانیِ صداقت، عدالت، انصاف و قواعد فقهی مانند لاضرر، احسان و اصل صحت (که در قرآن کریم با عنوان «اوفوا بالعقود» بر آن تأکید شده) و نهی از غش، نجش و تدلیس و به طور کلی نهی از فریب و خدعه، در منابع اسلامی آمده است؛ چون فقه امامیه یکی از منابع اصلی حقوق ایران است، قانونگذار می تواند با الهام از فرامین فقهی و اخلاقی نسبت به وضع مواد قانونی در خصوص اصل حسن نیت اقدام نماید. نویسندگان حقوقی می گویند حسن نیت اصل عام حقوقی است که منشأ بسیاری از قواعد دیگر است. در ادبیات حقوق کیفری ایران در مقایسه با کشورهای غربی و عربی، اصل حسن نیت به درستی تبیین نشده است؛ اگرچه قانونگذار به طور ضمنی در تخفیف مجازات ها و اسباب اباحه به حسن نیت توجه داشته است. بر اساس دکترین حقوقی، برخی از مقامات قضایی ضمن انشای رأی و در مقام توجیه چرایی تعدیل یا تبدیل عنوان اتهامی به حسن نیتِ مرتکب توجه می کنند. امروزه اصل حسن نیت یک ضرورت حقوقی است، و باید تأثیر آن را در فرآیند قانونگذاری و اجرای قانون نشان داد. همچنین رعایت آن در رسیدگی به پرونده ها مانند جرایم اقتصادی و امنیتی، دیدگاههای خاص و فرا قانونی حاکم باشد و مقام قضایی بر اساس اصل حسن نیت در مسیر حقوقی گام بردارد.
