کامران طاهرپور

چکیده تأثیر استفاده از گیاهان دارویی به لیمو،مریم‌گلی و کنگر فرنگی در جیره‌غذایی جوجه‌های گوشتی در دو آزمایش مستقل مورد مطالعه قرار گرفت. در آزمایش اول تعداد 720 قطعه جوجه گوشتی جنس نر (راس 308) در قالب طرح کاملاً تصادفی متعادل با 9 تیمار غذایی، 4 تکرار و 20 پرنده در هر تکرار در شرایط استرس سرمایی به مدت 42 روز مورد استفاده قرار گرفت. تیمارهای غذایی شامل: 1) جیره شاهد (جیره پایه)، 2 و 3) جیره‌های حاوی یک و دو درصد پودربه لیمو، 4 و 5) جیره‌های حاوی یک و دو درصد پودر مریم‌گلی، 6 و 7) جیره‌های حاوی یک و دو درصد پودر کنگرفرنگی، 8) جیره دارای 0015/0 درصد ویر جینیا مایسین و 9) جیره دارای 2/0 درصد آسپرین بودند. جیره‌های غذایی بر اساس جداول احتیاجات جوجه گوشتی سویه راس 308 در سه دوره زمانی 1 تا 10، 11 تا 24 و 25 تا 42 روزگی تنظیم شدند. برای القاء آسیت از برنامه استرس سرمایی شامل دمای 32، 25، 20 و 15 درجه سلسیوس به ترتیب در 1، 7، 14 و 21 تا 42 روزگی استفاده شد. صفات عملکردی، سیستم ایمنی، فاکتورهای بیوشیمیایی سرم خون، پارامترهای خون شناسی، جمعیت میکروبی ایلئوم، وضعیت قلب، فشارخون سیستولیک، شیوع آسیت‌، و خصوصیات لاشه اندازه‌گیری شدند. جیره‌های آزمایشی حاوی پودر گیاهان دارویی سبب افزایش مصرف خوراک و میانگین افزایش وزن بدن جوجه‌ها شدند(05/0>P). جیره حاوی یک درصد به لیمو کمترین ضریب تبدیل غذایی داشت (05/0>P). جیره-های حاوی دو درصد مریم‌گلی و دو درصد کنگرفرنگی سبب کاهش کلسترول و لیپوپروتئین‌های با چگالی پایین در کل دوره آزمایش شدند (05/0>P). جیره‌های آزمایشی تأثیری بر بیوشیمی خون و سلول‌های خونی در 21 روزگی نداشتند. جیره حاوی یک درصد کنگرفرنگی کمترین میزان گلبول قرمز خون را داشت (05/0>P). جیره‌های حاوی سطوح یک و دو درصد به لیمو و دو درصد مریم‌گلی سبب افزایش درصد لنفوسیت در 42 روزگی شدند (05/0>P). جیره حاوی دو درصد مریم‌گلی سبب کاهش نسبت هتروفیل به لنفوسیت و کاهش درصد ائوزینوفیل شد (05/0>P). جیره‌های آزمایشی حاوی پودر گیاهان دارویی نسبت به تیمار شاهد سبب کاهش تلفات کل و تلفات ناشی از آسیت شدند (05/0>P). جیره حاوی آنتی‌بیوتیک در مقایسه با شاهد سبب کاهش لاکتوباسیلوس و بیفیدوباکتریوم در 21 و 42 روزگی شد (05/0>P). مریم گلی در سطح یک و دو درصد و به لیمو در سطح دو درصد باعث افزایش بیفیدو باکتریوم در 21 روزگی در مقایسه با شاهد شد(05/0>P). جیره حاوی دو درصد کنگرفرنگی جمعیت اشرشیا ای‌کلای را در مقایسه با شاهد و آنتی بیوتیک در 42 روزگی کاهش داد (05/0>P) و سطوح دو درصد به لیمو و کنگر فرنگی جمعیت بیفیدو باکتریوم را در مقایسه با شاهد افزایش داد(05/0>P). جیره حاوی دو درصد به لیمو، کنگر فرنگی و مریم گلی سبب افزایش وجیره دارای دو درصد به لیمو سبب کاهش ارتفاع پرز دئودنوم در مقایسه با شاهد و آنتی بیوتیک در 21 روزگی شدند (05/0>P). تیمارهای آزمایشی تأثیری بر عمق کریپ نداشتند. جیره‌های حاوی یک درصد به ‌لیمو و دو درصد کنگرفرنگی سبب افزایش طول ایلئوم روده در 21 روزگی شدند (05/0>P). جیره‌های آزمایشی تأثیری بر تیتر آنتی‌بادی علیه گلبول قرمز خون گوسفندی، IgG و IgM نداشتند. تیمارهای دو درصد به لیمو، مریم گلی و کنگر فرنگی در مقایسه با شاهدباعث کاهش فعالیت آنزیم آسپارتات آمینوترانسفراز در 21 روزگی شدند (05/0>P). جیره‌های آزمایشی تأثیری بر صفات لاشه نداشتند، اما جیره حاوی یک درصد مریم‌گلی سبب افزایش وزن کبد در 42 روزگی شد (05/0>P). شکنندگی اسمزی گلبول‌های قرمز خون و نسبت بطن راست به کل بطن‌های قلب توسط جیره‌های آزمایشی حاوی پودر گیاهان در مقایسه با شاهد کاهش یافت (05/0>P). میانگین فشار خون سیستولیک در 28، 35 و 42 روزگی توسط جیره حاوی کنگرفرنگی کاهش یافت (05/0>P). تیمارهای آزمایشی بر روی بیان ژن ACE تأثیر نداشتند. بیان ژن آنزیم SOD در دو تیمار آسپرین و یک درصد کنگر فرنگی در مقایسه با سایر تیمارها کمتر بود (05/0>P). آزمایش دوم: این آزمایش به منظور تعیین اثر گیاهان دارویی بر انرژی قابل متابولیسم و قابلیت هضم جیره جوجه‌های گوشتی در دو شرایط دمای طبیعی و استرس سرمایی اجرا شد. تعداد نه تیمار آزمایشی مانند آزمایش اول مورد مطالعه قرار گرفت. شرایط آزمایش در استرس سرمایی و دمای معمولی بجز دمای سالن پرورش مشابه بود، دمای سالن در برنامه استرس سرمایی 13 درجه سانتیگراد و در دمای معمولی 18 بود. در هریک از شرایط دمایی از تعداد 144 قطعه جوجه 42 روزه استفاده شد. در43 روزگی تمام جوجه‌ها توزین شده وتیمارهای آزمایشی به آنهاتخصیص یافت. مدت آزمایش درایندوره شامل 2 مرحله بود. که مرحله اول 43 تا 47 روزگی که به عنوان مرحله عادت‌پذیری به جیره‌های آزمایشی و اکسید کرومیک ومرحله دوم 48 تا 49 روزگی به عنوان مرحله نمونه‌گیری در نظر گرفته شد. ترکیب جیره تیمارهای غذایی مانند ترکیبات جیره‌های پایانی آزمایش اول و به هرتیمارآزمایشی 4 تکرار با 4 جوجه در هر تکرار تخصیص یافت. ازاکسیدکرمیک (Cr2O3) به عنوان معرف درکلیه آزمایشات استفاده شد. نتایج آزمایش نشان داد که در شرایط دمای معمولی افزودن پودر گیاهان دارویی کنگر فرنگی، مریم گلی و به لیمو در سطح یک و دو درصد باعث افزایش قابلیت هضم ماده خشک و پروتئین خام نسبت به تیمار شاهد شد(05/0>P). سطح یک درصد و دو درصد به لیمو و مریم گلی بر قابلیت هضم ماده خشک تأثیر نداشتند، اما سطح دو در صد به‌لیمو قابلیت هضم ماده خشک را افزایش داد (05/0P<). تیمار دو درصد کنگر فرنگی نسبت سطوح یک و دو درصد به لیمو قابلیت هضم پروتئین خام را افزایش داد (05/0P<). مقدار انرژی قابل متابولیسم ظاهری تصحیح شده برای نیتروژن(AMEn‌) در تمام تیمارها به استثنای آسپرین نسبت به تیمار شاهد بالاتر بود (05/0P<). در شرایط استرس سرمایی افزودن پودر گیاهان کنگر فرنگی، مریم گلی و به لیمو باعث بهبود قابلیت هضم ماده خشک و پروتئین خام نسبت به تیمار شاهد شد(05/0P<). تفاوت معنی داری بین سطح یک درصد و دو درصد گیاهان دارویی به استثنای به لیمو در قابلیت هضم ماده خشک و پروتئین خام وجود نداشت، اما به لیمو در سطح دو درصد قابلیت هضم ماده خشک را نسبت به سطح یک درصد آن به طور معنی داری افزایش داد (05/0P<). کمترین انرژی قابل سوخت و ساز ظاهری در دو تیمار آنتی بیوتیک و آسپرین مشاهده شد که با تیمار شاهد تفاوت معنی داری نداشتند، در حالی که افزودن پودر گیاهان دارویی کنگر فرنگی، به لیمو و مریم گلی به جیره جوجه‌های گوشتی در شرایط استرس سرمایی انرژی جیره را نسبت به تیمار شاهد بهبود بخشید (05/0P<). نتایج نشان داد سطوح دو درصد کنگر فرنگی و به لیمو نسبت به سطوح یک درصد اثر بهتری بر بهبود انرژی جیره داشتند(05/0P<) در حالی که بین سطوح یک و دو درصد مریم گلی تفاوت معنی داری در انرژی جیره وجود نداشت. گیاهان دارویی به لیمو، کنگرفرنگی و مریم گلی تأثیر مثبتی بر صفات عملکردی و قابلیت هضم و کاهش تلفات ناشی از آسیت در شرایط استرس سرمایی داشتند، بنابر این استفاده از مقدار یک یا دو درصد پودر این گیاهان در جیره غذایی جوجه‌های گوشتی می‌تواند قابل توصیه باشد. کلمات کلیدی: به‌لیمو، مریم‌گلی، کنگرفرنگی، استرس سرمایی، آسیت، عملکرد، قابلیت هضم، متابولیت‌های خونی