کامران طاهرپور

یکی از روش‌های تعیین مواد مغذی و ارزش غذایی مواد خوراکی، سیستم کربوهیدرات و پروتئین خالص کرنل (CNCPS) می‌باشد. سیستم کربوهیدرات و پروتئین خالص کرنل دارای زیر‌مدل‌هایی است که سرعت تجزیه مواد خوراکی در شکمبه، سرعت عبور مواد خوراکی تجزیه نشده به قسمت‌های پایین دستگاه گوارش و مقدار انرژی و پروتئین قابل دسترس برای حیوان را تخمین می‌زنند. در سیستم کربوهیدرات و پروتئین خالص کرنل، کربوهیدرات‌های مواد خوراکی به دو بخش کربوهیدرات‌های ساختمانی (SC) و کربوهیدرات‌های غیرساختمانی (NSC) و پروتئین خام آنها به 5 بخش A، B1، B2، B3 و C تقسیم می‌شود. پروتئین خام مواد خوراکی بر اساس تجزیه شدن یا تجزیه نشدن در شکمبه به دو بخش پروتئین قابل تجزیه در شکمبه (RDP) و پروتئین غیر قابل تجزیه در شکمبه (RUP) تقسیم می‌شود. با توجه به اینکه جداول ترکیب مواد خوراکی در سیستم CNCPS به خوراک‌های کشور آمریکا مربوط می‌باشد و تنوع زیادی در ترکیب شیمیایی و ارزش غذایی مواد خوراکی به دلیل تنوع گونه‌ای، شرایط محیطی، شرایط کاشت، داشت و برداشت و شدت و نوع عمل‌آوری وجود دارد، نمی‌توان از آنها برای جیره‌نویسی دام‌های بومی استفاده کرد. بنابراین به منظور تعیین بخش‌های مختلف نیتروژن برخی از مواد خوراکی آزمایشی طراحی شد و نمونه‌هایی از دانه جو، دانه ذرت، دانه گندم، کنجاله پنبه، کنجاله سویا، کنجاله آفتابگردان، ذرت سیلو شده، تفاله چغندرقند، سبوس گندم، علوفه یونجه و دانه کامل پنبه از سطح گاوداری‌های شهرستان ایلام جمع‌آوری شد. سپس در آزمایشگاه، مقدار پروتئین خام (CP)، نیتروژن غیرپروتئینی (بخش A)، پروتئین حقیقی سریع تجزیه در شکمبه (بخش B1)، پروتئین حقیقی متوسط تجزیه در شکمبه (بخش B2)، پروتئین حقیقی کند تجزیه در شکمبه (بخش B3)، پروتئین نامحلول در شوینده اسیدی (بخش C)، دیواره سلولی (NDF)، دیواره سلولی بدون همی‌سلولز (ADF) با روش‌های آزمایشگاهی تعیین شد. همچنین مقدار کربوهیدرات‌های غیر‌ساختمانی (NSC) آنها نیز محاسبه شد. با توجه به بخش‌های مختلف نیتروژن و سرعت تجزیه‌پذیری و سرعت عبور آنها برای هر کدام از خوراک‌ها، مقدار پروتئین قابل تجزیه در شکمبه (RDP) و پروتئین غیر قابل تجزیه در شکمبه (RUP) آنها محاسبه شد. نتایج نشان داد که پروتئین خام دانه جو، دانه ذرت، دانه گندم، کنجاله پنبه، کنجاله سویا، کنجاله آفتابگردان، سبوس گندم، ذرت سیلو شده، تفاله چغندرقند، دانه کامل پنبه و علوفه خشک یونجه به ترتیب 11/59, 8/53, 14/81, 18/58, 45/29, 36/16, 15/69, 11/22, 9/13, 20/41,و 19/38 درصد از ماده خشک بود. نیتروژن غیر‌پروتئینی (بخش A) به ترتیب 7/01، 8/1، 9/7، 8/48، 14، 13/86، 33، 846/84 ، 27/37، 1/4 و 30 درصد از پروتئین خام آنها را تشکیل داد. پروتئین حقیقی سریع تجزیه در شکمبه (B1)، به ترتیب 15/3، 16/83، 17/41، 14/47، 19/98، 21/29، 9/01، 2/55، 1، 39/98 و 1/81 درصد از پروتئین خام آنها را تشکیل داد. پروتئین حقیقی متوسط تجزیه در شکمبه (B2)، در آنها به ترتیب 58/23، 44/72، 59/91، 51/43، 63/36، 57/29، 39/57، 30/31، 44/3، 50/51 و 55/65 درصد از پروتئین خام بود. پروتئین حقیقی کند تجزیه در شکمبه (B3)، به ترتیب 17/23، 19/37، 11/73، 13/55، 1/24، 3/79، 14/97، 12/39، 17/01، 1/05 و 6/8 درصد از پروتئین خام آنها را تشکیل داد. پروتئین غیر قابل دسترس در شکمبه (بخش C)، در آنها به ترتیب 2/21، 11/05، 1/24، 12/05، 1/42، 3/81، 3/44، 7/92، 10/07، 7/05، 5/72 درصد از پروتئین خام بود. الیاف نامحلول در شوینده خنثی (NDF)، در این مواد خوراکی به ترتیب 21/6، 8/2، 12، 53، 14/5، 33/69، 50، 61/88، 35/16، 37/77 و 28/34 درصد از ماده خشک بود. الیاف نامحلول در شوینده اسیدی (ADF) به ترتیب 4/86، 1/6، 1/5، 38، 8/1، 24/1، 14/84، 37، 21/98، 32/98 و 23/5 درصد از ماده خشک آنها را تشکیل داد. مقدار کربوهیدرات‌های غیر‌ساختمانی (NSC) آنها به ترتیب 67/04، 81/95، 72/83، 31/89، 37/14، 31/44، 33/28، 26/08، 57/24، 25/03 و 52/35 درصد از ماده خشک را تشکیل داد. مقدار RUP در سطح نگهداری (x1) به ترتیب 27/94، 41/75، 16/26، 40/63، 18/19، 21/97، 21/90، 22/51، 26/1، 21/99 و 27/83 درصد از پروتئین خام و مقدار RDP در سطح نگهداری (x1) به ترتیب 72/06، 58/25، 78/01، 59/37، 81/81، 78/03، 78/1، 77/49، 73/9، 83/74 و 72/17 درصد از پروتئین خام آنها را تشکیل داد. با توجه به نتایج حاصل و مقایسه آنها با مقادیر این مواد مغذی در جداول CNCPS، جهت افزایش بازده استفاده از خوراک‌ها و به حداکثر رساندن عملکرد دام‌های موجود در منطقه باید ترکیب مواد مغذی خوراک‌ها را در آزمایشگاه اندازه‌گیری کرد و از آنها برای جیره‌نویسی استفاده کرد.