محمد آقایی

مشکلات ناشی از کاربرد بیرویه سموم شیمیایی، ضرورت به‌کارگیری روش‌های ایمن و زیستی را در مدیریت بیماری‌های گیاهی افزایش داده است. در این میان، باکتری‌های اندوفیت و ریزوسفری به دلیل توانایی در تولید متابولیت‌های ضد میکروبی، جایگاه ویژه‌ای در مهار زیستی بیمارگرهای گیاهی دارند. در پژوهش حاضر، اثر آنتاگونیستی جدایه‌های باسیلوس علیه دو بیمارگر مهم شامل Pectobacterium carotovorum subsp. carotovorum (عامل پوسیدگی نرم در مرحله انبارداری) ، Pythium aphanidermatum و Rhizoctonia solani (عامل بوته‌میری در گیاهان مختلف) ارزیابی و ترکیبات شیمیایی مؤثر در مهار زیستی آن‌ها شناسایی گردید. بدین منظور، تعداد 50 سویه باکتری از بافت‌های اندوفیت و ناحیه ریزوسفر گیاهان مختلف جداسازی شد. از این تعداد، 14 جدایه با خصوصیات مورفولوژیکی مشابه باسیلوس، که همراه با 16 جدایه باسیلوس احتمالی دیگر از پژوهش‌های پیشین، برای مطالعات تکمیلی انتخاب شدند. توان آنتاگونیستی جدایه‌ها در شرایط آزمایشگاهی با دو روش کشت متقابل و اختلاط با محیط کشت مورد سنجش قرار گرفت. جدایه منتخب با آزمون‌های بیوشیمیایی و مولکولی (توالی‌یابی ناحیه 16S rRNA و ژن recA ویژه جنس باسیلوس) شناسایی شد. متابولیت‌های غیرفرار تولیدشده توسط این جدایه با استفاده از حلال اتیل استات استخراج و ترکیبات شیمیایی آن‌ها با روش GC-MS آنالیز گردید. نتایج نشان داد که در آزمون کشت متقابل، جدایه Ssgh14 بیشترین قدرت بازدارندگی را علیه دو بیمارگر قارچی P. aphanidermatum از خود نشان داد، هرچند اثر بازدارندگی قابل توجهی علیه بیمارگر باکتریایی مشاهده نشد. جدایه منتخب بعد از مقایسه توالی‌ها در پایگاه‌های داده‌های EzBioCloud برای ناحیه 16S و NCBI ژن RecA به عنوان گونه Bacillus safensis تشخیص داده شد. مهمترین ترکیبات متابولیت‌های استخراج شده با خصوصیات ضد میکروبی احتمالی شامل Heneicosane Propanoic acid, Tricosaneو Eicosaneبود. امید است از این باکتری Ssgh14 Bacillus safensis یا ترکیبات شناسایی شده در آینده بتوان برای کنترل برخی بیمارگرهای گیاهی استفاده نمود