تعارضات عمیق رجالی میان ابن‌غضائری و شیخ طوسی، همواره یکی از چالش‌های پیچیده در اعتبارسنجی میراث حدیثی شیعه بوده است. پژوهش حاضر با عبور از تحلیل‌های رایجِ توصیفی و با بهره‌گیری از روش «توصیفی تحلیلی» و رویکرد «تبارشناختی»، به واکاوی ریشه‌های معرفتی این تقابل در بستر مکتب بغداد می‌پردازد. نوآوری بنیادین این پژوهش، گذار از تقلیل این اختلافات به سلیقه‌های فردی و ارائه یک «الگوی تبیینی تبارشناسانه» است؛ الگویی که نشان می‌دهد تقابل مذکور، بازتابی از نزاع ساختاری میان دو کلان‌گفتمانِ «پالایش‌گری عقیدتی» و «احتیاط‌گرایی فقهی» است. یافته‌ها حاکی از آن است که ابن‌غضائری با اولویت‌دهی به «کلام»، استراتژی «سخت‌گیری در برابر غلو» را با هدف خلوص ایمانی دنبال می‌کرد؛ درحالی‌که شیخ طوسی با رویکردی «مصلحت‌گرایانه و فقه‌محور»، استراتژی «حفظ انسجام و میراث روایی» را در پیش گرفت. افزون بر این، پژوهش حاضر تبیین می‌کند که چگونه ابهامات متنی نظیر انتساب کتاب الضعفاء و ناتمام ماندن الرجال طوسی، به مثابه عوامل تشدیدکننده، بر این شکاف روش‌شناختی دامن زده‌اند. در نهایت، این مقاله با اثبات وجود دو مکتب مستقل در سامانه رجالی متقدمان، نقشه‌ی راهی نوین برای ترجیح‌گذاری اجتهادی در مواجهه با توثیقات و تضعیفات متعارض پیش روی فقها و پژوهشگران قرار می‌دهد.
