محمد‌رضا عالی‌منش

باکتری‌های اندوفیت و رویزسفر گروهی از میکروارگانیسم‌های مفید هستند که علاوه بر افزایش رشد از طریق تنظیم سطح هومون‌های گیاهی و تولید متابولیت‌های ثانویه؛ به وسیله تولید مواد بازدارنده، القا و حساس کردن سیستم دفاعی گیاهان باعث مهار بیماری‌ها می‌شوند. در این پژوهش در مجموع 86 باکتری‌ اندوفیت و ریزوسفر جداشده از گیاهان گلخانه‌ای از کلکسیون آزمایشگاه بیماری شناسی گیاهی دانشگاه ایلام تهیه و در مرحله اول اثر مهارکنندگی این باکتری‌ها علیه پیتیوم با روش کشت متقابل سنجش شد. سپس تاثیر باکتری‌ها بر روی جوانه زنی و تحریک رشد بذور گوجه فرنگی مورد بررسی قرار گرفت. در ادامه باکتری‌هایی که هاله بازدارنده داشتند و بر روی جوانه زنی بذور نیز موثر بودند؛ بصوت تنها و یا ترکیبی در گلخانه آزمایش شدند. در نهایت سویه‌های برتر مورد شناسایی با آزمون‌های اولیه بیوشیمیایی و آزمون مولکولی تشخیصی (به کمک آغازگرهای 16s rRNA) قرار گرفتند و سپس محصول PCR توالی یابی شد. نتایج نشان داد که دو سویه EFS1، EFD2 بیشترین هاله بازدارندگی علیه قارچ بیمارگر را نشان دادندداشتند و از طرفی بر روی جوانه زنی بذور به ترتیب EFS1 و EFD2 موثر بودند. در شرایط گلخانه هر دو سویه منتخب در مقایسه با شاهد تاثیر تأثیر بسیار خوبی بر افزایش شاخص‌های رشدی بوته‌های گوجه فرنگی داشتند. اما بیشترین تاثیرگذاری تأثیرگذاری مربوط به تیمار ترکیبی حاوی باکتری‌های EFS1 و EFD2 بود که شاخص‌های طول ریشه‌چه، طول ساقه‌چه، وزن تر گیاهچه و وزن خشک گیاهچه را به ترتیب به میزان 22/45 درصد، 04/45 درصد، 12/101 درصد و 90/112 درصد نسبت به شاهد افزایش داد. در حالت تلقیح انفرادی باکتری‌ها به گیاهان تحت تنش با پاتوژن، باکتری اندوفیت EFS1 بیماری بوته میری را در شرایط گلخانه به میزان 35/70 درصد کنترل کرد که نسبت به باکتری EFD2 با کنترل 25/59 درصدی بیماری، کارایی بهتری از خود نشان داد؛ اما تیمار حاوی مخلوط سویه‌های EFS1 و EFD2 با OD=0.1 بعنوان بهترین و تاثیرگذارترین تیمار، شدت بیماری را به میزان 88/88 درصد کاهش داد. در پایان، نتیجه آزمون‌های مورفولوژیکی و مولکولی مؤید آن بود که سویه های EFD2و EFS1 به ترتیب به گونه‌های Bacillus subtilis ، و Glutamicibacter mysorens تعلق دارند که گونه G. mysorens برای اولین بار بر علیه قارچ پیتیوم مورد بررسی قرار گرفت.