مجید بگ نظری

با توجه به نیاز روزافزون به افزایش تولید پایدار متابولیت‌های دارویی در گیاهان دارویی، پژوهش حاضر با هدف بررسی اثرات انفرادی و هم‌افزایی باکتری‌های محرک رشد گیاه (PGPR) و نانوذرات سلنیوم (Se NPs) بر صفات رشدی، سیستم آنتی‌اکسیدانی و تولید متابولیت‌های ثانویه در گیاه بذرالبنج (Hyoscyamus niger) انجام شد. این پژوهش به‌صورت آزمایش فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با تیمارهای مختلف باکتریایی شامل Priestia endophytica و Pseudomonas migulae بصورت جداگانه و تلفیقی و غلظت‌های متفاوت (صفر، 25، 50 و 100 میلی‌گرم بر لیتر) نانوذرات سلنیوم اجرا گردید. نتایج نشان داد که تیمار تلفیقی دو باکتری همراه با غلظت بهینه (25 میلی‌گرم بر لیتر) نانوذرات سلنیوم، به‌طور معنی‌داری موجب بهبود رشد رویشی و توسعه سیستم ریشه‌ای شد؛ به‌طوری‌که در این تیمار ارتفاع بوته و وزن تر شاخساره به ترتیب حدود 27 و 50 درصد نسبت به شاهد افزایش یافت. همچنین این تیمار با افزایش فعالیت سیستم دفاع آنتی‌اکسیدانی، موجب بهبود وضعیت فیزیولوژیک گیاه گردید. به‌طوری‌که محتوای پرولین بیش از 100 درصد افزایش یافت، در حالی که میزان مالون‌دی‌آلدئید به‌عنوان شاخص آسیب اکسیداتیو حدود 46 درصد کاهش نشان داد. علاوه بر این، افزایش معنی‌دار در رنگدانه‌های فتوسنتزی مشاهده شد، به‌طوری‌که مقدار کلروفیل کل نسبت به شاهد بیش از 80 درصد افزایش یافت. با این حال، در غلظت‌های بالاتر نانوذرات سلنیوم کاهش نسبی در اثرات مثبت مشاهده گردید که اهمیت تعیین غلظت بهینه نانوذرات را نشان می‌دهد. به‌طور کلی، یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که کاربرد همزمان P. endophytica و P. migulae همراه با غلظت مناسب نانوذرات سلنیوم می‌تواند از طریق تقویت سیستم آنتی‌اکسیدانی و تعدیل مسیرهای متابولیسم ثانویه، راهکاری مؤثر برای بهبود رشد و افزایش تولید متابولیت‌های ثانویه در گیاه بذرالبنج فراهم کند و از این رو پتانسیل بالایی برای استفاده در کشاورزی پایدار و تولید صنعتی ترکیبات دارویی دارد.