مجید بگ نظری

این پژوهش باهدف بررسی اثرات کاربرد تلفیقی باکتری‌های محرک رشد (Bacillus subtilis و Pantoea ananatis) و نانوذرات تری‌اکسید مولیبدن (MoO₃) بر ویژگی‌های رشدی، فیزیولوژیک و بیوشیمیایی گیاه داتوره (Datura stramonium L.) انجام شد. آزمایش در سال 1404 به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی در گلخانه پژوهشی گروه علوم باغبانی دانشکده کشاورزی دانشگاه ایلام اجرا گردید. تیمارهای آزمایشی شامل کاربرد باکتری‌ها (در چهار سطح: شاهد، B. subtilis، P. ananatis و ترکیب هر دو باکتری) و غلظت‌های مختلف نانوذرات تری‌اکسید مولیبدن (صفر، 20، 40 و 80 میلی‌گرم در لیتر) بود. تجزیه و تحلیل داده‌ها نشان داد که اثرات ساده و متقابل تیمارها بر اغلب صفات رشدی، فیزیولوژیک، آنتی‌اکسیدانی و بیوشیمیایی در سطح احتمال یک درصد معنی‌دار بود. نتایج نشان داد تیمار تلفیقی دو باکتری همراه با غلظت بهینه نانوذرات MoO₃ باعث افزایش محسوس شاخص‌های رشدی شامل ارتفاع بوته، وزن تر و خشک اندام هوایی و رشد ریشه نسبت به شاهد گردید. همچنین، محتوای نسبی آب برگ افزایش و نشت الکترولیت به‌دلیل کاهش تنش اکسیداتیو کاهش یافت. ‌بطور ویژه، ظرفیت آنتی‌اکسیدانی برگ‌ها (بر اساس درصد مهار رادیکال DPPH) در تیمار ترکیبی B. subtilis + P. ananatis همراه با بالاترین سطح نانوذره (MoNp80) از 85/46 درصد در شاهد به 80/69 درصد افزایش یافت که معادل حدود 49 درصد بهبود نسبت به شاهد است. در بررسی صفات بیوشیمیایی، کاربرد تلفیقی PGPR و نانوذرات MoO₃ موجب افزایش معنی‌دار کلروفیل a، b و کل، کاروتنوئید و تقویت فعالیت آنتی‌اکسیدانی گردید. علاوه بر این، فعالیت آنزیم‌های مرتبط با مسیرهای دفاعی و تولید متابولیت‌های ثانویه افزایش یافت و در نتیجه، محتوای ترکیبات فنولیک شامل فنول کل و فلاونوئید کل در تیمار تلفیقی بیشترین مقدار را نشان داد. هرچند غلظت‌های بالاتر نانوذرات منجر به افزایش شاخص‌های استرسی نظیر مالون‌دی‌آلدئید و پرولین شدند، اما در اغلب صفات رشدی و کیفی نسبت به سطح بهینه کاهش مشاهده شد که نشان‌دهنده وجود پاسخ دوز–وابسته و احتمال بروز سمیت در غلظت‌های بالا است. به‌طور کلی، نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که کاربرد همزمان B. subtilis، P. ananatis و نانوذرات تری‌اکسید مولیبدن در سطح بهینه، به‌عنوان یک راهبرد کارآمد و سازگار با محیط‌زیست، می‌تواند با تحریک هم‌زمان مسیرهای رشدی، دفاعی و بیوسنتزی، کمیت و کیفیت گیاه داتوره را به‌طور قابل‌توجهی افزایش دهد.