مسعود بازگیر

جانوران مزوفون‌ خاک در اکوسیستم‌های گوناگون با خُرد کردن مواد آلی در چرخه عناصر غذایی نقش دارند. کاربری‌های گوناگون با دگرگونی در مقدار ورودی مواد آلی به خاک و تأثیرگذاری بر زیستگاه آنها در خاک بر جمعیت مزوفون خاک تأثیر می‌گذارند. هدف از انجام این پژوهش، مطالعه تأثیر سه کاربری جنگل (درختان بلوط)، کشاورزی (گندم) و مرتع (با گونه‌های گیاهی گوناگون) بر فراوانی و گوناگونی مزوفون خاک، و همچنین ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی خاک در منطقه چهارمله و تولومه در استان ایلام بود. بر اساس یافته‌های این پژوهش، پیامد شیوه کاربری زمین بر تمامی ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی خاک در سطح یک درصد معنی‌دار گردید که بیانگر اهمیت کاربری‌های گوناگون بر ویژگی‌های خاک در زمین‌های بررسی شده می‌باشد. پس نوع کاربری زمین، عمق خاک نیز برای دو لایه رویین (0-10 سانتی‌متری) و زیرین (10-30 سانتی‌متری) بر اغلب ویژگی‌های خاک معنی‌دار بود. به سخن دیگر ژرفای خاک بر میزان آهک (TNV) و رطوبت اشباع (SP) و درصد سیلت پیامد معنی‌دار نداشت. برهمکنش شیوه کاربری و ژرفای خاک برای برخی از ویژگی‌های شیمیایی نظیرpH و EC در سطح یک درصد معنی‌دار و برای P و K در سطح پنج درصد معنی‌دار گردید. در برابر آن پیامد برهم‌کنش تیمارها بر ویژگی‌های فیزیکی به ترتیب برای تخلخل (n) و رس در سطح یک درصد معنی‌دار و برای رطوبت اشباع (SP)، ظرفیت زراعی (FC)، چگالی ظاهری (BD) و درصد شن در سطح پنج درصد معنی‌دار گردید. در بررسی بندپایان مزوفون خاک، 24 گونه و 15 خانواده‌ی گوناگون از حشرات، کنه‌ها و شبه‌عقرب‌های خاک گردآوری و شناسایی شد. نتایج مربوط به حشرات و کنه‌های مزوفون خاک نشان داد که پیامد کاربری زمین و لایه‌های خاک بر حشرات و کنه‌ها معنی‌دار می‌باشد. همچنین نتایج نشان داد نوع کاربری و عمق خاک به ترتیب بر همه راسته‌های گوناگون بندپایان به جزء راسته سخت‌بالپوشان معنی‌دار بوده است. یافته‌های بررسی فراوانی مزوفون خاک در سه شیوه کاربری نشاندهنده آن است که بیشترین فراوانی حشرات در لایه رویین خاک جنگل و کمترین فراوانی حشرات در لایه زیرین خاک چراگاه می‌باشد. بیشترین فراوانی کنه‌ها در لایه رویین خاک جنگل و کمترین فراوانی کنه‌ها در لایه زیرین خاک کشاورزی می‌باشد. در نهایت، با نگاه به فراوانی بالای پادمان و کنه‌های خاکزی، بیشترین فراوانی آنها در هر دو لایه