مسعود بازگیر

پدیده گرد و غبار یکی از مهم‌ترین مخاطرات طبیعی در جهان امروز است که مناطق غرب و جنوب ایران از این پدیده متأثر می شوند. این پدیده همانند دیگر پدیده‌های طبیعی آسیب رسان می‌تواند اثرات زیان باری بر گیاهان داشته باشد. این تحقیق به بررسی تأثیر گرد و غبار در شرایط شبیه‌سازی شده بر ویژگی‌های بیوشیمیایی: رنگدانه‌های کلروفیل، کربوهیدرات و پرولین در گونه بلوط ایرانی (Quercus brantii) پرداخته است. در ابتدا، تعداد 30 اصله نهال دو ساله انتخاب گردید، سپس گرد و غبار در سه مرحله زمانی متفاوت در اتاقک شبیه‌ساز بر روی نهال‌ها، خاکدهی شدند. علاوه بر این، تعداد 10 اصله نهال مشابه نیز در داخل اتاقک شاهد بدون اعمال گرد و غبار قرار گرفتند. پس از هر مرحله خاکدهی، به طور تصادفی از برگ‌های قسمت میانی تاج نهال‌های شاهد و تیمارشده به منظور انجام آزمایش‌های فیزیولوژی نمونه‌برداری و به آزمایشگاه منتقل ‌شد. نتایج نشان داد با افزایش خاکدهی به‌طور معنی‌داری مقدار رنگدانه‌های کلروفیل a، b، کل و کارتنوئید کاهش و مقدار کربوهیدرات افزایش یافته ‌است. همچنین، با افزایش غلظت گرد و غبار تغییرات بیشتر ظاهر می شوند. علاوه بر این، در مقدار پرولین تغییری ایجاد نشد که این عدم تغییر ممکن است به مدت اعمال خاکدهی و شدت تنش خاکدهی بستگی داشته باشد. لذا، می‌توان بیان نمود که یکی از عوامل زوال بلوط در زاگرس پدیده گرد و غبار است. برای جلوگیری از زوال بلوط باید تصمیمات بهتر و موثرتری در انتخاب گونه مقاوم جهت کاشت و کنترل منابع آلاینده اتخاذ گردد.