مسعود بازگیر

سابقه و هدف: آتش سوزی یک تهدید بزرگ منابع طبیعی در جهان محسوب می شود و بهعنوان عاملی مهم در تغییر ویژگی های فیزیکی و شیمیایی خاک می باشد. آگاهی از پیامدهای مثبت یا منفی آتش سوزی بر ویژگیهای خاک از نظر مدیریت منابع طبیعی میتواند دارای اهمیت باشد. این مطالعه با هدف بررسی اثر آتشسوزی در مراتع منطقه بدره استان ایلام بر ویژگیهای فیزیکی و شیمیایی خاک و نیز مقایسه آن با مناطق بدون آتش سوزی (شاهد) اجرا گردید. مواد و روشها: پس از بررسی های صحرایی و میدانی در مراتع منطقه بدره در شرق استان ایلام، پنج نمونه خاک از عمقهای 5-0 و 20-5 سانتیمتری بهصورت تصادفی جمعآوری و به آزمایشگاه منتقل شدند و تجزیه های فیزیکی (بافت، میانگین وزنی قطر خاکدانه، رطوبت اشباع و جرم مخصوص ظاهری) و شیمیایی (مواد آلی، نیتروژن کل، فسفر قابلجذب، پتاسیم قابل جذب، کلسیم و منیزیم محلول، ظرفیت تبادل کاتیونی) روی نمونههای خاک انجام گرفت. یافته ها: بیشترین مقدار شن (4/46 درصد) و سیلت خاک (4/24 درصد) در مرتع سوخته و بیشترین مقدار رس (39 درصد) در مرتع شاهد بهدست آمد. آتشسوزی میزان میانگین وزنی قطر خاکدانه و تخلخل خاک را در مراتع سوخته در مقایسه با مراتع شاهد بهترتیب 28/14 و 76/8 درصد بهطور معنی داری (05/0=α (کاهش داد. جرم مخصوص ظاهری خاک در مرتع سوخته در مقایسه با مرتع شاهد 1/9 درصد بیشتر بود. در عمق سطحی خاک آتشسوزی باعث افزایش رطوبت اشباع خاک به میزان 98/16 درصد در مقایسه با تیمار شاهد گردید. آتش سوزی مقدار ماده آلی خاک را از 66/2 درصد در مرتع شاهد به 19/2 درصد در مرتع سوخته بهطور معنیداری (05/0=α ( کاهش داد. اسیدیته خاک در مرتع سوخته (45/7=pH (نسبت به مرتع شاهد (07/7=pH (بهطور معنی داری افزایش نشان داد. بیشترین میزان ظرفیت تبادل کاتیونی خاک (82/24 سانتیمول بار در کیلوگرم خاک) و کمترین (98/18 سانتیمول بار در کیلوگرم خاک) بهترتیب در خاک مرتع شاهد و سوخته حاصل گردید همچنین با افزایش عمق خاک، ظرفیت تبادل کاتیونی خاک 14/10 درصد کاهش یافت. بیشترین فسفر قابلجذب خاک، منیزیم و کلسیم محلول در مرتع سوخته در عمق سطحی حاصل گردید. آتشسوزی در عمق زیرین خاک، تأثیر معنی داری بر مقدار فسفر قابلجذب، منیزیم و کلسیم محلول خاک نداشت. نتیجه گیری: به طورکلی نتایج نشان میدهد آتشسوزی در مراتع منطقه بدره استان ایلام بر ویژگیهای فیزیکی