آلودگی خاک و تجمع فلزات سنگین در آن بویژه در مناطق صنعتی یکی از مهمترین مسائل زیست محیطی است که زندگی گیاهان، حیوانات و انسان را تهدید مینماید. هدف از این پژوهش بررسی جذب فلزات سنگین مس، سرب، کادمیوم و نیکل توسط بخش رس خاکهای اطراف کارخانه سیمان ایلام بوده است. با بررسی نقشههای توپوگرافی، زمینشناسی، تصاویر ماهوارهای و بازدیدهای صحرایی، محل حفر خاکرخها در منطقه مورد مطالعه تعیین و تعداد 5 خاکرخ در اراضی با کاربریهای کشاورزی دیم، جنگل و مرتع حفر شد. نمونه خاک از افقهای سطحی و زیرسطحی خاکرخها و همچنین از گردوغبار خروجی کارخانه در ماههای مختلف برداشته و توسط دستگاه جذب اتمی مقدار فلزات سنگین آن اندازهگیری شد. کانیشناسی رسی نمونههای خاک به روش تفرق اشعه ایکس (XRD) انجام شد. برای جداسازی بخش رس از سری الکهای استاندارد استفاده شد. نمونههای رس و محلول مخلوط چند فلزی در سه تکرار (21 نمونه)، که در 7 غلظت متفاوت از نمکهای نیترات مس، سرب، کادمیوم و نیکل ساخته شده بودند انجام شد. نتایج کانیشناسی نشان داد که ورمیکولیت، ایلایت، کائولینیت و کلریت در بخش رس ریز و کائولینیت، ایلایت و کلریت در بخش رس درشت اجزای اصلی کانی-های رسی را تشکیل میدهند. مقدار فلزات سنگین در نمونه خاکهای اطراف کارخانه و همچنین در گردوغبار خروجی کارخانه کمتر از مقدار استاندارد جهانی بود، بنابراین میتوان گفت که کارخانه سیمان ایلام در آلودگی منطقه تأثیر معنیداری نداشته است. نتایج جذب رقابتی نشان داد که در تمامی غلظتها مقدار جذب سطحی فلز مس توسط بخش رس، زیاد ولی نیکل، کم میباشد اما در غلظتهای بالا (80 و 100 میلیگرم بر لیتر) مقدار جذب سطحی فلزات کادمیوم و سرب کاهش شدیدی را نشان داد. به طور کلی ترتیب مقدار جذب سطحی فلزات سنگین موردمطالعه عبارت است از: مس> سرب> کادمیوم> نیکل.
