مرزبان فرامرزی

سدها یکی از مهم‌ترین سازه‌هایی هستند که نقش مهمی در تنظیم جریان‌های سطحی به ویژه در مناطقی با توزیع نامناسب مکانی و زمانی بارش، ایفا می‌کنند. احداث سد الگوهای کاربری اراضی، آب و سایر منابع طبیعی را تغییر می‌دهد. تحقیق حاضر با هدف بررسی تاثیر احداث سد ایلام بر تغییرات مکانی و زمانی پوشش گیاهی مناطق پایین دست آن انجام گرفت. بدین منظور با استفاده از روش سنجش از دور از تصاویر سری زمانی ماهواره لندست با سنجنده‌های مختلف استفاده شد. با توجه به اینکه سد ایلام در سال 2001 احداث گردیده است، تصاویر ماه‌های می، ژوئن وجولای سال های ۱۹۸۴ تا 2021 استفاده شد. سپس دو شاخص NDVI و SAVI محاسبه و مورد بررسی قرار گرفت. بررسی روند تغییرات مکانی و زمانی پوشش گیاهی با دو شاخص NDVI و SAVI بیانگر تشابه نتایج دو شاخص بود. براساس نتایج، میانگین شاخص NDVI در اراضی بالا دست قبل و بعد از احداث سد به‌ترتیب 11 و 22 درصد و بر اساس شاخص SAVI در اراضی بالادست 14 و در اراضی پایین دست 74 افزایش یافته بود که شدت بیشتر این افزایش در اراضی پایین دست ناشی از تاثیر مثبت احداث سد می‌باشد. بررسی تغییرات پوشش گیاهی در قالب بافرهای 100، 500 و 2000 با استفاده از شاخص NDVI متری نشان داد که در اراضی بالا دست وضعیت پوشش قبل از احداث سد به ترتیب 18، 23 و 12 درصد نسبت به بعد از احداث سد و در اراضی پایین دست 45، 28 و 20 درصد بهبود یافتند که شدت بیشتر این بهبود در اراضی پایین دست بیانگر تاثیر مثبت احداث سد بر وضعیت پوشش گیاهی است. بطور مشابهی این نتایج توسط شاخص SAVI تکرار گردید بطوریکه در اراضی بالادست در بافرهای 100، 500 و 2000 به ترتیب 23، 14 و 15 و در اراضی پایین دست 44، 31 و 25 درصد بهبود وضعیت پوشش بعد از احداث سد مشاهده شد. نتایج این تحقیق به روشنی نشان داد که استفاده از ابزارهای سنجش از دور از قبیل شاخص‌های پوشش گیاهی، اطلاعات مفیدی در زمینه تغییرات مکانی و زمانی پوشش گیاهی را فراهم می‌کند. همچنین احداث سد به واسطه مدیریت منابع آب قادر به بهبود شرایط پوشش گیاهی در مناطق پایین دست (جدای از اثرات اقلیمی) است.