مرزبان فرامرزی

تغییرات کاربری و پوشش اراضی، از مهم­ترین فرآیندهای محیط­زیستی–اجتماعی است که بر اکوسیستم­ها، تنوع­زیستی و تأمین خدمات اکوسیستمی تأثیرمی­گذارد. افزایش شهرنشینی، گسترش کشاورزی و تبدیل مراتع به اراضی زراعی، از مهم­ترین محرک­های تغییر کاربری هستند که می­توانند به تخریب اراضی و کاهش پایداری منابع منجرشوند؛ از این­رو، پایش مستمر و دقیق تغییرات کاربری پوشش اراضی، برای برنامه­ریزی و مدیریت منابع ضروری است. هدف از پژوهش حاضر، بررسی تغییرات کاربری اراضی دشت مهران در استان ایلام، با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای لندست شامل: لندست 5 برای سال 1375، لندست 7 برای سال­های 1381 و 1389 و لندست 8 برای سال 1401 با استفاده از روش طبقه­بندی شیء­محور می­باشد. برای نشان­دادن نتایج طبقه­بندی، از برخی شاخص­ها مانند تجزیه­وتحلیل مؤلفه اصلی، شاخص نرمال­شده تفاوت پوشش گیاهی و پایش تغییرات استفاده شد. نتایج نشان­داد اراضی ­بدون پوشش با دقت تولیدکننده و استفاده­کننده بالای 99 درصد مربوط به سال 1381 به­دست آمده‌اند که نشان­دهنده قدرت تفکیک طیفی بالایی برای داده­های سنجش­ازدور برای این کاربری می­باشد. ثانیاً، با توجه به نتایج، مشاهده شد که کمترین دقت تولیدکننده و استفاده­کننده مربوط به کاربری اراضی ­بدون ­پوشش بوده است که به­ترتیب 79 و 77 درصد برای سال 1389 می‌باشد. همچنین سال 1401 با دقت کل 28/90 و ضریب کاپای 89/86 درصد، بیشترین دقت را در طبقه‌بندی کاربری اراضی منطقه مورد مطالعه داشته است. بیشترین تغییرات مساحت کاربری اراضی در این منطقه، مربوط به کاربری­های کشاورزی و مرتع متوسط و فقیر می­باشد. نتایج به­دست­آمده شاخص نرمال­شده تفاوت پوشش گیاهی از سال 1375 تا 1401، نشان­دهنده افزایش پوشش گیاهی در سال 1401 به­دلیل گسترش سطح اراضی کشاورزی در این سال می­باشد. پایش ­تغییرات نشان­داد که بیشترین تغییرات مربوط به ­تبدیل مرتع­ متوسط به اراضی­کشاورزی و مرتع فقیر است؛ از این­رو نتایج حاصله می­تواند در ارزیابی اراضی، مطالعات زیست­محیطی، برنامه­ریزی و مدیریت یکپارچه به­منظور بهره‌برداری صحیح از منابع طبیعی و کاهش تخریب این منابع با ارزش، مورد استفاده قرارگیرد.