مهدی حیدری

برآورد مشخصه‌های اکوهیدرولوژی تاج‌پوشش و تنه درختان، یکی از موضوعات پژوهشی در زمینۀ اکوهیدرولوژی است که در انتخاب گونۀ مناسب برای پروژهای جنگلکاری، فاصلۀ کاشت درختان و تیمارهای جنگل‌شناسی کمک می‌کند. هدف از این مطالعه، برآورد مشخصه‌های اکوهیدرولوژی تاج ‌بارش و ساقاب درختان توده‌های طبیعی بلوط ایرانی (Quercus brantii) و جنگلکاری شده کاج تهران (Pinus eldarica) و سرو نقره‌ای (Cupressus arizonica) در جنگل‌های زاگرس (پارک جنگلی چغاسبز، شهرستان ایلام) است. در این مطالعه از جمع آوری کننده های با قطر دهانه 14 سانتی‌متر و ارتفاع حدود 30 سانتی‌متر و ناودان‌های لاستیکی استفاده شد. مشخصه‌های اکوهیدرولوژی تاج‌پوشش شامل نقطۀ اشباع آب تاج‌پوشش (Pʹg)، ظرفیت نگهداری آب تاج‌پوشش (S)، ضریب تاج بارش مستقیم (p) و نسبت تبخیر به شدت باران در زمان بارندگی (E ̅/R ̅) و نیز مشخصات اکوهیدرولوژی تنه شامل ظرفیت نگهداری آب تنۀ (St)، ضریب ساقاب (pt)، نقطۀ اشباع آب تنه (Pʹʹg) و همچنین ضریب قیفی شکل تاج (F) گونه های مورد مطالعه بر اساس روابط و روش‌های استاندارد تعیین شد. نتایج بدست آمده به ترتیب در توده بلوط ‌ایرانی، کاج تهران و سرو نقره‌ای برای مقادیر نقطۀ برآوردی اشباع آب تاج‌پوشش؛ 28/1، 02/2 و 83/1 میلی‌متر، ظرفیت نگهداری آب تاج‌پوشش؛ 2/1، 8/1 و 5/1 میلی‌متر، نسبت تبخیر به شدت باران در زمان بارندگی؛ 13/0، 46/0 و 36/0، ضریب تاج‌بارش مستقیم؛ 14/0، 28/0 و 22/0، ظرفیت نگهداری آب تنه: 069/0، 112/0 و 14/0 میلی‌متر، ضریب ساقاب؛ 022/0، 069/0 و 061/0، نقطه اشباع آب تنه؛ 14/3، 62/1 و 3/2 میلی‌متر و ضریب قیفی شکل برابر 21/7، 22/10 و 45/9 بودند. نتایج بیانگر رابطه خطی مثبت بین مقدار ساقاب و مقدار باران بود. به طور کلی، با افزایش مقدار باران، مقدار ضریب قیفی شکل تاج‌پوشش افزایش نشان داد. در بین سه توده مورد مطالعه، بلوط ایرانی کمترین و کاج تهران بیشترین میانگین ضریب قیفی شکل تاج را داشت. تعیین مشخصه‌های اکوهیدرلوژی درختان می‌تواند گامی مؤثر در پیش‌بینی مقادیر تاج‌بارش، ساقاب و باران‌ربایی در هر رخداد باران و مدیریت منابع آب سرزمین در رابطه با گونه‌های مختلف درختی و اقدامات جنگلشناسی و جنگلکاری باشد.