مهدی حیدری

تنش خشکی یکی از مهم‌ترین تنش‌های غیرزنده است که رشد، عملکرد و تعادل عناصر غذایی گیاهان را تحت تأثیر قرار داده و کیفیت نهال‌ها را کاهش می‌دهد. هدف این پژوهش بررسی اثر تلقیح بذر با سویه‌های منتخب باکتری‌های محرک رشد گیاه (PGPR) جداسازی‌شده از گونه‌های بومی بر جذب عناصر معدنی و شاخص کیفیت نونهال‌های بلوط ایرانی (Quercus brantii L.) تحت شرایط تنش کم‌آبی و مدیریت پایدار تولید نهال بود. آزمایش در سه سطح تنش کم‌آبی شامل 80٪، 60٪ و 40٪ ظرفیت مزرعه و در قالب طرح کاملاً تصادفی انجام شد و اثر تلقیح با باکتریها بر جذب عناصر P، Ca، Mg، Na و K، نسبت K/Na، شاخص کیفیت نهال (Dickson Quality Index) و پاسخ‌های فیزیولوژیک نونهال‌ها مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج نشان داد که افزایش شدت تنش کم‌آبی موجب کاهش غلظت فسفر، کلسیم، منیزیم و سدیم و کاهش شاخص کیفیت نهال شد، در حالی که غلظت پتاسیم و نسبت K/Na افزایش یافت. تلقیح با باکتریها باعث افزایش جذب عناصر غذایی، حفظ تعادل یونی، بهبود شاخص کیفیت نهال و افزایش مقاومت نونهال‌ها در شرایط کم‌آبی شد؛ بویژه سویه‌های Bacillus cereus و Bacillus licheniformis موجب افزایش پتاسیم، کلسیم و منیزیم و بهبود تورژسانس و فتوسنتز بافت‌ها شدند. همچنین همبستگی مثبت و معناداری بین شاخص کیفیت نهال و کلسیم مشاهده شد که نقش کلیدی این عنصر را در پایداری ساختاری نهال نشان می‌دهد. این نتایج بیانگر آن است که استفاده از باکتری‌های محرک رشد گیاه (PGPR) یک راهکار زیستی مؤثر برای افزایش کارایی تغذیه‌ای، بهبود کیفیت ساختاری و تولید نهال‌های مقاوم‌تر به تنش کم‌آبی بوده و می‌تواند در برنامه‌های احیای جنگل و توسعه پایدار منابع طبیعی مورد استفاده قرار گیرد.