تنش خشکی از موانع اصلی استقرار نهال در مناطق خشک و نیمه‌خشک و جنگل‌های زاگرس است. این پژوهش با هدف ارزیابی اثر بسترهای آلی مختلف بر صفات مورفوفیزیولوژیک نهال ارغوان (Cercis siliquastrum L.) تحت تنش خشکی در گلخانه دانشگاه ایلام انجام شد. آزمایش به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی اجرا شد. عامل اول بسترهای کاشت شامل بستر رایج نهالستان ایوان (خاک، کود دامی پوسیده و ماسه)، هیومیک اسید گرانوله، ورمی‌کمپوست گرانوله، کمپوست پسماند شهری فرآوری‌نشده و فرآوری‌شده، و عامل دوم سطوح آبیاری بر اساس طرفیت زراعی شامل آبیاری کامل (FC100)، تنش ملایم (FC75) و تنش شدید (FC25) بود. پس از دوره تنش، صفات مورفولوژیک (ارتفاع، قطر یقه، طول، حجم و وزن خشک ریشه، وزن تر و خشک برگ، ساقه و کل، شاخص کیفیت نهال) و فیزیولوژیک (کلروفیل a، b، کل، کاروتنوئید و مالون‌دی‌آلدئید) اندازه‌گیری شد. نتایج نشان داد با افزایش شدت تنش خشکی، رشد و کیفیت نهال ارغوان کاهش یافت. در تنش شدید، اثر کودها محدود شد و کمپوست پسماند شهری فرآوری‌نشده ضعیف‌ترین نتیجه را داشت؛ اما ورمی‌کمپوست گرانوله موجب بهبود برخی صفات شد. در تنش ملایم و آبیاری کامل، بیشترین ارتفاع، طول و وزن خشک ریشه، وزن خشک کل، شاخص کیفیت نهال، کلروفیل a، کلروفیل کل و کاروتنوئید در شرایط کاربرد کودهای آلی فرآوری‌شده به‌ویژه ورمی‌کمپوست گرانوله و هیومیک اسید گرانوله بدست آمد. بستر رایج نهالستان در تنش شدید برای برخی صفات مانند ارتفاع و کلروفیل a نسبتاً بهتر بود، اما در مجموع کیفیت پایین‌تری نسبت به کودهای آلی فرآوری‌شده نشان داد. کمپوست شهری فرآوری‌شده عملکرد متوسط و کمپوست فرآوری‌نشده ضعیف‌ترین بستر بود. برهم‌کنش کود و تنش خشکی نیز برای بخش عمده صفات مورفولوژیک و برخی صفات فیزیولوژیک تأثیرگذار بود، به‌طوری‌که پاسخ نهال به تنش خشکی بسته به نوع بستر کاشت متفاوت بود. به‌طور کلی، تنش خشکی رشد و کیفیت نهال ارغوان را کاهش داد، اما کاربرد کودهای آلی فرآوری‌شده، به‌ویژه ورمی‌کمپوست و هیومیک اسید گرانوله، در تنش ملایم و آبیاری کامل موجب بهبود صفات مورفوفیزیولوژیک و شاخص کیفیت نهال شد؛ بنابراین جایگزینی بستر رایج نهالستان با این کودها می‌تواند به تولید نهال باکیفیت‌تر و موفقیت جنگل‌کاری در مناطق نیمه‌خشک کمک کند.
