منطقالطیر و گلشنراز با فاصله زمانی تقریباً یک قرن، مبتنی بر سیر و سلوکاند. مؤلف دو کتاب، طریقت را مانند راهی دشوار دانسته که یکی با عنوان وادی و دیگری با لفظ موانع از آن یاد کردهاند. در کتاب گلشنراز یک بار به دو مانع و بار دیگر به چهار مانع برای سلوک اشاره شدهاست؛ اما عطار در منطقالطیر به هفت وادی: طلب، عشق، معرفت، استغنا، توحید، حیرت و فقر و فنا معتقد است. اگر مراتب سلوک این دو عارف با تکیه بر هفت وادی منطقالطیر و مقامات اربعین تحلیل شود؛ در برابر وادی طلب با اندکی تسامح برخی مقام توبه برای شبستری به عنوان اولین وادی اتخاذ کردهاند؛ شبستری بر خلاف عطار، مفاهیمی برای وادی عشق و توحید بیان داشته که تؤام با شطح و طامات است؛ عطار حیرت را لازمه توحید میداند اما شبستری آن را نهایت تفکر میپندارد. وادی چهارم سلوک عطار؛ یعنی: استغنا چون مقامات: محبت، صبر، جهد، عبادت و تسلیم در شعر شبستری وجود ندارد چنانکه مقامات: نهایت، ورع، اخلاص و ولایت در شعر شبستری هست ولی در منطقالطیر نیامده، این دو شاعر 27 مقام مشترک دارند و برخی مقامات نیز در شعر هر دو نیامدهاست. در این پژوهش توصیفی تحلیلی، هفت وادی عطار و مقامات اربعین، به عنوان مبانی تحقیق، در گلشن راز و منطقالطیر بررسی میگردد و مفاهیم و الفاظ مشترک و متباین در این دو، مشخص میگردد.
